İstanbul, Gedikpaşa tarihi kent dokusuna yönelik bir araştırma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP ARSAN OZAN
Danışman: Banu Çelebioğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma; İstanbul ili, Fatih ilçesi, Gedikpaşa semtinin tarihi gelişimi, sosyal ve fiziki değişim sürecinin araştırılması, semtte yer alan korunması gerekli kültür varlıklarının belgelenmesi, semtin sosyal ve fiziksel dokusunun sürdürülebilirliğine yönelik önerileri içermektedir. Tarihi Roma dönemine kadar uzanan Gedikpaşa semti farklı etnik grupların yüzyıllarca bir arada yaşadığı ve bu grupların sosyo-kültürel özellikleriyle zenginleşmiş bir yerleşmedir. Fatih döneminden başlayarak çeşitli devirlerde semtte inşa edilen anıtsal yapılar, 19. yüzyıla tarihlenen geleneksel konut dokusu ve aksiyal sokak yapısı semtin ana görüntüsünü oluşturmaktadır. Yerel halkın semti 1960'lardan itibaren terketmeye başlamasıyla, Gedikpaşa öncelikle sosyal, sonrasında fiziksel değişim dönemine girmiştir. Yüzyıllar boyunca konut alanı olarak kullanılan bölge ticari bir alana dönüşmüş, geleneksel doku büyük ölçüde yok olmuştur. Günümüzde ise semtin ticaret ve turizm ağırlıklı bir bölgeye dönüştürülmesi planlanmaktadır. Tez çalışması kapsamında Gedikpaşa semtinin geçmişteki ve günümüzdeki durumu belgelenmiş, sahip olduğu sosyo-kültürel ve mimari özellikleri tespit edilmiştir. Bu analizler ışığında bölgedeki sosyal ve fiziki dokunun nitelikli, sürdürülebilir bir kimliğe sahip olmasına yönelik öneriler geliştirilmiştir. Birinci bölümde; tez çalışmasının literatür özeti yapılmış, amacı açıklanmış ve hipotez oluşturulmuştur. İkinci bölümde; Gedikpaşa semtinin coğrafi konumu ve yapısına değinilmiş, tarihsel gelişim ve sosyal değişim süreci ele alınmıştır. Sözkonusu bölümde çalışma alanının yapısı etkileyen faktörler üzerinde durulmuştur. Bu faktörler yangın, deprem, salgın hastalıklar, imar faaliyetleri ve sosyolojik yapının değişimi maddeleri altında açıklanmış ve semte olan dolaylı ya da doğrudan etkileri irdelenmiştir. Üçüncü bölümde; çalışma alanında yer alan kültür varlıklarıyla ilgili tespitler yapılmış, günümüzde mevcut olmayan yapılar araştırılmış, bölgeye ilişkin mevcut durum analizleri yapılmıştır. Dördüncü bölümde; öncelikle Türkiye'de koruma ile ilgili yasal düzenlemelere değinilmiş, Tarihi Yarımada ve Gedikpaşa'ya ilişkin koruma kararları ve etkileri aktarılmıştır. Beşinci bölümde; Gedikpaşa semtinin kentsel dokusunda meydana gelen değişimler ve nedenleri araştırılmıştır. Kentsel dokudaki değişimin ana etkeni olan göç faktörünün nedenleri açıklanmış ve göç sonucu semtte ortaya çıkan fiziksel değişim ele alınmıştır. Ayrıca bu bölümdeki yanlış müdahaleler başlığı altında semtin fiziki yapısını değiştiren günümüz uygulamaları irdelenmiştir. Altıncı bölümde; altıncı bölümde açıklanan yanlış müdahaleler ve semtin sosyal yapısı değerlendirilerek, kentsel doku ve tek yapı ölçeğinde öneriler getirilmiştir. Bununla birlikte, çalışma alanında 16 adet yapının korunması gerekli kültür varlığı olarak tescillenmesi önerilmiş, envanter fişleri hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Tarihi Yarımada, Gedikpaşa, Tarihi Çevre, Koruma, Kültür Mirası