Kentsel alanlarda yaya dinamiklerinin modellenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, HARİTA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZGE ÖZTÜRK HACAR

Danışman: Fatih Gülgen

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu doktora tezi, kentsel alanda yaya hareketliliğini dijital ayak izleri ve sentetik akış modelleri aracılığıyla incelemektedir. İlk olarak, Google Maps platformunda yiyecek-içecek işletmelerine ait kullanıcı yorum sayıları ve ziyaretçi puanları, Rastgele Orman algoritmasıyla modellenmiştir. Bu tahmin modeline, OSM yol ağından türetilen merkezilik ölçüleri, sensör tabanlı yaya yoğunlukları ve hane sayıları gibi mekansal değişkenler entegre edilmiştir. Sonuçlar, yaya yoğunluğunun dijital etkileşimleri açıklamada en güçlü belirleyici olduğunu ve dijital izler ile kentsel mekansal yapı arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermiştir. İkinci aşamada, ayrıntılı akış örüntülerini üretmek amacıyla özgün bir "N-Adım Akış Algoritması" geliştirilmiştir. Melbourne şehrindeki sensör ağından saatlik olarak toplanan yaya sayımları, kare ve altıgen yapıda mozaiklenmiş hücrelere aktarılmış ve sayımlar dört adımda komşu hücrelere dağıtılarak sentetik akış verileri oluşturulmuştur. Elde edilen matrisler, klasik yerçekimi modeline karşı "Common Part of Commuters (CPC)" ölçüsüyle değerlendirilmiş ve önerilen yaklaşımın daha ayrıntılı ve yaya hareketlerinin doğasına daha uygun akış desenleri sunduğu gösterilmiştir. Bu çalışma, çok kaynaklı verilerin birlikte kullanımının dijital tayak izleri ve yaya hareketliliğini anlamada yüksek açıklayıcılığa sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, gerçek akış verilerinin eksikliği ve modeldeki adımlar arası ağırlıkların sabit tutulması önemli sınırlılıklar oluşturmaktadır. Gelecek araştırmalarda, telekomünikasyon verileriyle çok kaynaklı doğrulama ve gerçek zamanlı kalibrasyon yaklaşımlarının geliştirilmesi önerilmektedir.