Şurup örneğindeki etken ve katkı madde analizi ve validasyonu
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, KİMYA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE HACIMUSTAFA
Danışman: Bürge Aşçı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada HPLC cihazı gradient akışta kullanılarak, şurup preparatlarında etken madde olan gliserol guaiakolat (guafenesin) ve psödoefedrin ile katkı maddeleri olan metil 4-hidroksibenzoat (metil paraben), propil 4-hidroksibenzoat (propil paraben), asit kırmızı 18 (ponzo 4R) ve günbatımı sarısının (sunset yellow) bir arada tayini için HPLC yöntemi geliştirildi. Bahsi geçen maddelerin kromatografik olarak birbirinden ayrışması için klasik yöntemle c18 kolonda farklı akış hızında ve farklı pH'larda olan çözücü sistemleri denendi. Spektrofotometrik dedektör kullanılarak 215 nm dalga boyunda maddelerin kromatogramları kaydedildi. Klasik yöntem ile bulunan analiz şartları deneysel tasarım ile optimize edildi. Bu optimizasyonda 4 tane faktör belirlendi. Bu faktörler pH, akış hızı, Gradient 1 ve Gradient 2 tampon oranıdır. Her bir faktörün hem bireysel hem de birbirleri ile etkileşimleri sonucunda ayırma gücüne etkileri Box-Behnken tasarımı kullanılarak 3 seviyede, 4 faktör ile incelendi. İncelenen seviyeler pH için 6-6,5-7, akış hızı için 2-2,2-2,4 ml/dakika, gradient 1 oranı için 75-80-85 % fosfat tamponu, gradient 2 oranı için 50-55-60 % fosfat tamponudur. Her Box-Behnken tasarımında yapıldığı gibi yüksek faktörler için +1, orta faktörler için 0, düşük faktörler için -1 kullanıldı. Toplamda 27 deney yapıldı. Deney sonuçlarına regresyon analizi yapılmış olup; ayırma gücüne etki eden faktörler saptandı. Sonuç güvenilirliğini sağlamak adına ANOVA testi uygulandı. Bütün elde edilen veriler ile bir model oluşturuldu. Oluşturulan modele göre kromatografik şartlar; akış hızı 2,4 mL/dakika, hareketli faz pH 6,3 fosfat tamponu/ asetonitril (0–4 dk, %85; 4-9 dakika % 60;9-10 dakika % 30 fosfat tamponu) olarak belirlendi. Geliştirilmiş olan bu metot için analitik yöntem validasyonu yapıldı. Doğrusallık parametresi için, gliserin guaiakolat, psödoefedrin, metil 4-hidroksibenzoat, propil 4-hidroksibenzoat, asit kırmızı 18 ve günbatımı sarısı konsantrasyonları ile pik alanları arasındaki ilişki incelendi. Sonuçlara regresyon analizi yapıldığında regresyon katsayısı (R2) sırası ile 0,9999; 0,9999; 0,9979; 0,9986; 0,9983; 0,9973 olarak bulundu. Tekrarlanabilirlik parametresi için, her maddenin 3 farklı konsantrasyonda hazırlanan çözeltilerinin aynı gün içinde 3 kez ve 4 farklı günde analizi yapıldı. Gliserin guaiakolat, psödoefedrin, metil 4-hidroksibenzoat, propil 4-hidroksibenzoat, asit kırmızı 18 ve günbatımı sarısı için sırasıyla aynı gün içinde yapılan analizlerde 0,197, 1,734, 0,064; 0,317, 0,09, 0,369; 1,885, 1,952, 1,27; 1,522, 1,916, 1,322; 0,97, 1,02, 1,47;1,707, 1,695, 1,608; farklı günlerde yapılan analizlerde 0,147, 1,116, 0,052; 1,962, 1,060, 1,236; 1,639, 1,934, 1,082; 1,975, 1,504, 1,928; 1,764, 1,161, 0,639;1,960, 0,890, 1,700 % RSD değerleri elde edilmiştir. Doğruluk parametresi için, örnek çözeltisi içine gliserin guaiakolat, psödoefedrin, metil 4-hidroksibenzoat, propil 4-hidroksibenzoat, asit kırmızı 18 ve günbatımı sarısından farklı konsantrasyonlarda ilave edilerek analiz yapıldı. Sırası ile %97,47-102,47; 103,15-98,18; 101,20-97,30; 103,73-102,94; 98,00-100,67; 99,00-100,67 % geri kazanım değerleri elde edildi. Gliserin guaiakolat, psödoefedrin, metil 4-hidroksibenzoat, propil 4-hidroksibenzoat, asit kırmızı 18 ve günbatımı sarısı tanınma sınırı 0,16; 0,22; 0,08; 0,09; 0,06; 0,14 μg mL-1, tayin sınırı 0,40; 0,73; 0,27; 0,30; 0,20; 0,47 μg mL-1 olarak hesaplandı. Çözeltilerin stabilitelerini incelemek için çözeltiler su, metanol ve hareketli faz içerisinde, oda sıcaklığında ve 4Co'de belli sürelerde bekletilerek analiz edildi. Gliserin guaiakolat, psödoefedrin, asit kırmızı 18 ve günbatımı sarısının mobil faz ve suda; metil 4-hidroksibenzoat, propil 4-hidroksibenzoatın metanolde 4Co de 1 ay dayanıklı olduğu görüldü. Optimum koşullarda analiz edildiğinde şurup örneği içeriği, 0,604-1,972 aralığında % RSD değerleri ile 101,43 mg/5mL gliserol guaiakolat, 30,16 mg/5mL psödoefedrin, 4.90 mg/5mL metil 4-hidroksibenzoat, 0,72 mg /5mL propil 4-hidroksibenzoat, 0,14 mg/5mL asit kırmızı 18 ve 0.41 mg /5mL günbatımı sarısı olarak bulundu. Analiz sonucunda bulunan etken madde miktarları ile etiket değerleri karşılaştırıldı. Gliserol guaiakolat için 101,43%, psödoefedrin için 100,53 % geri kazanım elde edildi.