Mimarlıkta Kökensel Anlamlar Üzerine Bir Değerlendirme: Mikro-Zemin Anlatılarının Yapı Sökümü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TÜRKAN CEYLAN ÜNAL BAŞTÜRK
Danışman: Senem Kaymaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tez çalışması, göstergebilim, mimarlık bileşenleri ve mimari köken çalışmalarının kesişim noktasında, tarafsız yazıdan ilham alarak, mimarlığın sıfır derecesinde ilerleyen kökensel anlamları sorgulamaktadır. Kurgusal ve bütüncül bir anlam arayışından ziyade, anlamın toplumsal pratikler içinde nasıl kalıtsal kaldığına dair bir sorgulamayı mimarlık üzerinden sunmaktadır. Bu bağlamda da Roland Barthes'ın anlatı kodlarını, Rem Koolhaas'ın "Elements of Architecture (tr. Mimarlık Bileşenleri)" kitabında yer alan zemin bileşenine ait anlatılarla örtüştürmektedir. Tez çalışmasının amacı, mimarlığın kökensel anlamlarına ilişkin bir değerlendirmeye zemin anlatıları aracılığıyla ulaşmaktır. Yöntem olarak göstergebilim çalışmaları ve "sıfır derece" kavramı odağa alınmış ve Barthes'ın "S/Z" kitabında tartıştığı anlatı kodları, tez çalışmasında mimarlıktaki kökensel anlamları incelemek için işlevselleştirilmiştir. Bu kodlar "eylem kodu", "yorum kodu", "semantik kod", "kültürel kod" ve "simgesel kod" olarak kategorize edilmiştir. Ardından Koolhaas'ın kitabı içerisinde yer alan mikro-zemin anlatılarının, farklı anlamsal düzeylerde işlerliğini ve sıfır derecedeki üretkenliğini gösterebilmek amacıyla Barthes'in 5 kodu aracılığıyla yapı sökümü yapılmıştır. Barthes'ın yöntemini, Koolhaas'ın kitabında incelenen bileşenlerden biri olan zemin bileşenine ait anlatıları yapı söküme uğratmak üzere uyarlamak, tezin önermesine, yani zaman içinde toplumsal üretkenlikle açığa çıkmış, yeniden değerlendirilmeye ve üretilmeye müsait mimarlıktaki kökensel anlamlara ulaşmayı sağlayacak bir köprü kurmaktadır. Bu yöntem aracılığıyla mimarlıktaki kökensel anlamlar olarak yorumlanabilecek üretici birimler ortaya çıkarılmıştır. Elde edilen üretici birimler, mimarlıktaki kökensel anlamların toplumsal üretim yoluyla aktarımına aracılık ederek yoruma açan değerli bir anlayış yaratmaktadır. Sonuç olarak, Barthes'ın anlatı kodlarının bir mimari metnin yapı sökümünde kullanılması, mimari anlamın sosyal katılım yoluyla taşındığını ve dönüştüğünü ortaya koymaktadır.