BEYİN BİLGİSAYAR ARAYÜZÜNÜN SANAT VE GERÇEKLİK ALGISI KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SANAT ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUHEMMET FATİH KILAVUZ

Danışman: Bahadır Uçan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, beyin bilgisayar arayüzü (BBA) teknolojilerinin sanat pratikleri içerisindeki kullanımını, özellikle gerçeklik algısı ve estetik deneyim bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Son yıllarda nörobilim temelli teknolojilerin sanat ve tasarım alanlarına entegre edilmesi, izleyicinin pasif bir alıcı konumundan çıkarak deneyimin aktif bir bileşeni haline gelmesine olanak tanımaktadır. Bu dönüşüm, sanatın temsil edici yapısından uzaklaşarak algıyı düzenleyen ve deneyimi şekillendiren bir sisteme evrilmesini beraberinde getirmektedir. Çalışma kapsamında, beyin dalgalarına dayalı etkileşim mekanizmaları kullanılarak izleyicinin bilişsel ve duygusal durumlarının sanatsal üretim sürecine nasıl dahil edilebileceği araştırılmıştır. EEG tabanlı BBA sistemleri aracılığıyla elde edilen nörofizyolojik veriler, görsel ve işitsel parametrelerle ilişkilendirilerek etkileşimli sanat deneyimleri oluşturulmuştur. Bu süreçte nöroestetik, kavramsal sanat ve interaktif medya yaklaşımları kuramsal bir çerçevede ele alınmış, gerçeklik algısının sanat deneyimi içindeki rolü disiplinlerarası bir perspektifle tartışılmıştır. Tezin uygulama bölümünde, EEG verilerine dayalı etkileşimli sanat çalışmaları geliştirilmiş ve bu çalışmalar üzerinden izleyicinin algısal katılımı, kontrol hissi ve deneyimsel gerçeklik düzeyi analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, BBA destekli sanat pratiklerinin izleyici ile eser arasındaki ilişkiyi derinleştirdiğini ve çok katmanlı bir gerçeklik deneyimi sunduğunu göstermektedir. Bu bağlamda tez, sanat, teknoloji ve algı ilişkisini yeniden düşünmeye yönelik kuramsal ve uygulamalı katkılar sunmayı hedeflemektedir.