Türk Çocuk Edebiyatı Eserlerinde Öğütlerin İncelenmesi: Kuşaklar Arası Bir Bakış
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SİNEM NUR AYHAN
Danışman: Ali Fuat Arıcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada üç kuşağın (1980 öncesi, 1980-2000 arası ve 2000 sonrası) Türk çocuk edebiyatı eserlerinde yer alan öğütlerin sunuluş biçiminin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda hangi öğütlerin, nasıl özellikteki karakterler tarafından verildiği ve üç farklı kuşakta yayımlanmış beşer eserde tespit edilen öğütlerin nasıl bir benzerlik ve farklılık gösterdiği sorularına yanıt aranmıştır. Araştırma, nitel desen yöntemlerinden durum çalışmasıyla yapılandırılmış; deseni, iç içe geçmiş tek durum deseni olarak belirlenmiştir. İnceleme nesnesi olarak araştırmaya dâhil edilen on beş adet yerli çocuk kitabı, ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Belirlenen kitaplar, veri toplama araçlarından doküman incelemesine tabi tutulmuştur. Devamında veriler, iki aşamalı veri analizi sürecinden geçirilmiştir. İlk aşamada doküman incelemesinden elde edilen veriler; içerik analizinin tümevarımsal yaklaşımına göre incelenmiş, bunlar kodlanarak kategoriler hâlinde tasniflenmiştir. İkinci aşamadaysa tasniflenmiş veriler, betimsel analiz yoluyla betimlenerek bulgulaştırılmış ve yorumlanmıştır. Son olarak Simple Condordance 4.0.9 programından yararlanılmış; eserlerde tespit edilen öğütlerin, belirli ölçütler bakımından sıklık değeri ortaya çıkarılarak sunuluş biçiminin kuşaklar arasındaki benzerliği ve farklılığı sayısal olarak gösterilmiştir. Araştırma neticesinde eserlerde, öğüt verenlerin varlık özelliği bakımından 2 farklı ana, 4 farklı alt kategoriye; yaşı bakımından 4 farklı ana kategoriye; öğüt alana yakınlığının derecesi/mesleği bakımından 4 farklı ana kategori ve 38 farklı karaktere; öğütlerin kapsamı bakımından 2 farklı ana, 22 farklı alt kategoriye ve 171 farklı öğüde yer verildiğine ulaşılmıştır. Üç kuşak şümulünde incelenen eserlerde öğütlerin sunuluş biçimi yönünden benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmekle birlikte bilhassa 2000 sonrası dönem kapsamında incelenen eserlerin, 1980 öncesi dönem kapsamında incelenen eserlerden belirgin olarak farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Bu farklılığın -alanyazın ışığında olmak üzere-, 2000 sonrası dönemde literatürde hâkim olan çocuk edebiyatı eserlerinin öğüt verici nitelik taşımaması gerektiği anlayışından ve ilgili dönemin özelliklerinden ileri geldiği söylenebilir. Söz konusu benzerlik ve farklılığın her biri, belirli ölçütler doğrultusunda araştırmacı tarafından sonuçlar hâlinde sunulup teferruatlı biçimde tartışılmıştır. Nihayetinde çalışmanın sonucuna yönelik literatüre katkı sağlaması amacıyla öneriler getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Çocuk edebiyatı, öğüt, kuşaklar arası, roman.