Empatik Tasarım Yaklaşımında Bilişsel Nörobilim Araçlarının Rolü: Nörotasarım Kavramı Çerçevesinde Bir Vaka Çalışması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Ve Tasarım Anasanat Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SİMGE KIRTEKE

Danışman: Ertan Toy

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tasarım araştırmalarında, nörobilim temelli ölçüm araçlarının kullanımı, yaratıcı süreçleri yalnızca betimlemekle kalmayıp aynı zamanda ölçülebilir değişkenler üzerinden tartışılabilmeye imkân verdiği için her geçen gün önem kazanmaktadır. Bir tasarımın oluşum sürecine ilişkin önceki çalışmalar çoğunlukla tasarım uygulayıcısının eğitim düzeyine, yorumuna ve kreatif yönüne dayanırken, bilişsel nörobilim teknolojilerindeki ilerlemeler, tasarımcıların problem çözme ve fikir üretme sırasında devreye giren bilişsel mekanizmaları daha somut biçimde incelemeyi mümkün kılmaktadır. Özellikle son on yılda bu alandaki gelişmeler, tasarımda problem çözme yaklaşımının kanıta dayalı bir yöntemsel çerçeveye doğru ilerlemesini desteklemiştir. Bu araştırma kapsamında, tasarım uygulama süreçlerinde geleneksel yöntemler yerine daha bilimsel sonuçlarla oluşturulan tasarım kurallarını aktif olarak kullanmanın önemi ortaya konmuştur. Tasarımı bir bilgilendirme ve empati kurarak bilinçlendirme aracı olarak toplumsal faydaya yönelik kullanan bu çalışma, toplum içerisinde büyük önem arz eden ancak bireyler tarafından çok da farkında olunmayan organ bağışı konusu ele alınmıştır. Araştırma, göz izleme (eye tracking) ve galvanik deri tepkisi (galvanic skin response) tekniklerinin yanı sıra anket, derinlemesine görüşme gibi daha geleneksel yöntemlerle bütünleştirilerek karma yöntem ile yürütülmüştür. Araştırma kapsamında günümüz teknoloji çağıyla birlikte ortaya çıkan alımlama hızındaki değişimlerden ötürü örneklem 18-24 yaş arası üniversite öğrencileri olarak belirlenmiştir. Araştırmanın deneyleri Üsküdar Üniversitesi Nöropazarlama Laboratuvarında, Üsküdar Üniversitesi'nden gönüllü katılımcılarla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına bakıldığında, bilimsel yaklaşımların görsel iletişim tasarım alanında olumlu değişiklikler yaratabileceğini göstermiştir. Bu bilimsel yaklaşım sayesinde, tasarım uygulayıcıları özellikle toplumu bilinçlendirmeye yönelik hazırladıkları çalışmalarda, hangi başmakları izleyeceklerine ve güncel olarak hangi tasarım kriterlerini göz önünde bulundurmaları gerektiğine yönelik bir yol haritası sunulmuştur. Bu bağlamda, hazırlanan çalışma hem Türkiye literatüründe hem de uluslararası literatürde özgün bir örnek olma niteliği taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Nörotasarım, Empatik Tasarım, Görsel İletişim Tasarımı, Organ Bağışı, Sosyal Sorumluluk Tasarımı.