Üretim ve yeniden üretim sürecinde toplumsal mekânın yeniden örgütlenmesi: Beykoz Paşabahçe örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EYLEM YAĞIZ
Danışman: Zeynep Şirin Enlil
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mekânın tarihi, insanın doğayı şekillendirmeye başladığı zaman dilimi ile ortaya çıktığı söylenebilir. Bu cümlede bahsedilen mekân tarihi, toplumsal ilişkileri kapsayan mekân tarihidir. Tam da bu noktada mekân ve toplum arasında tarihsel ve etkileşimli bir ilişki bulunduğunu ve aynı zamanda bu ilişkinin karmaşık bir yapıda olduğunu belirtmek gerekir. Marx'ın tanımladığı üretim biçimlerinin her biri (komünizm, kölecilik, feodalizm, kapitalizm ve sosyalizm) farklı toplum ve mekânsal örüntülere sahiptir. Kuramcıların, mekânın toplum ile olan ilişkisini tanımlaması ise kapitalist üretim biçimin ortaya çıktığı döneme denk gelmektedir. Mekân ve toplum konusu, kapitalist üretim biçimde merkezi nokta da yer almaktadır. Başka bir deyişle Marx'ın tarihsel süreç tanımlamalarından olan kapitalizm, kendinden önce gelen feodalizmin toplum ve mekânından keskin bir şekilde ayrılan sosyo-mekânsal örüntüsünü üretmiştir. Kapitalist sosyo- mekânsal örüntünün temelinde yer alan mekân kentsel mekân olup, toplumsal yapılanma ise sermaye-emek ilişkisi üzerine kuruludur. Kapitalist sermaye, önce kırsal (feodal) mekânı çözerek, kentsel mekânın ihtiyacı olan emek gücünün kente gelmesini sağlamıştır. Kırsalda feodal beylere hizmet eden köylüler, artık kentsel mekânda belli bir ücret karşılığında emeğini satan işçi sınıfı olarak tanımlanmaktadır. İşçinin üretim ve yeniden üretim alanı kentsel mekândır. Bu çalışmanın amacı, kapitalist üretim biçiminin toplumsal yapılarının oluşum süreci ile kapitalist kentleşme arasındaki ilişki ortaya koymak ve Beykoz Paşabahçe Şişe-Cam Fabrikası ve çevresinde bu ilişkileri gözlemlemektir. Ayrıca Kapitalist üretim biçimin tarihsel süreç içerisinde değişen veya farklılaşan politikaları ile toplumsal sınıfların yeniden üretim alanlarına ilişkin yer seçimlerin nasıl değiştiğini incelemektir Çalışma kapsamında, Marx ve Neo-Marksist olarak tanımlanan Lefebvre, Castells ve Harvey'in kapitalist kentleşme ve toplumsal sınıflara ilişkin yaklaşımları ele alınacaktır. Marx çalışmalarında, sınıf oluşum sürecini, sınıf ilişkileri ele alınırken, toplumsal sınıfların kentsel mekân ile olan ilişkileri sistematik olarak ele almamıştır. Lefebvre, Castells ve Harvey ise, kentsel mekâna duyarlı Marksistler oldukları için, tez konusu kapsamında ele alınmıştır. Çalışma kapsamında İstanbul İli, Beykoz İlçesi, Paşabahçe Şişe-Cam Fabrikası ve çevresinin seçilmesinin nedeni ise, Beykoz'un Türkiye işçi sınıfı tarihindeki önemidir. Beykoz Paşabahçe Şişe-Cam Fabrikası ve çevresinin işçi sınıfının üretim ve yeniden üretim alanındaki hareketlerini ve yer değiştirme örüntülerini incelemeye, kapitalist sınıf ile olan ilişkilerini kuramsal yaklaşımlar ile karşılaştırarak değerlendirmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kapitalist Üretim Biçimi, Kapitalist Kentleşme, Toplumsal Sınıflar.