iSTANBUL'DAKİ KONAKLAMA YAPILARININ YATAK ODASI KİTLELERİNİN YÖNLENME KARARLARININ ANALİZİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF BÜYÜKEKİZ ŞİMŞEK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Server Funda Kerestecioğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Konaklama yapılarının yatak odası kitlelerinde; yönlenme, manzaraya yönelme şeklinde gelişir. Ancak akıllı bir yön tayini enerji harcamalarını da önemli oranda düşürmektedir. İstanbul'da otel yatak kitlelerinde bu ikilem nasıl çözülmüştür? Konaklama yapılarının yatak odası kitlelerinde manzaraya yönelme yolu ile oda fiyatlarının arttırılmasını; yönlenme kararlarındaki tercihlerle güneş, rüzgar ve gölgeleme elemanlarının kullanımı yolu ile pasif/doğal iklimlendirme sağlanarak ısıtma-soğutma yüklerinin düşürülmesini, yenilenemez enerji kaynaklarının tasarrufunu, tesisin karlılığını ve turizm sektöründe ekonomik ve çevresel sürdürülebilirliği sağlamak amaçlanmıştır. Yöntem: 1. Literatür taraması yapılmıştır. 2. Türkiye'deki ve İstanbul'daki konaklama yapı stoğu belirlenmiştir. 3. Başarsoft Bilgi Teknolojileri A.Ş.' den alınan haritalara göre İstanbul'daki konaklama yapılarının ilçelere göre dağılımı incelenmiştir. 4. Otel yeri seçim kriterlerine bakılmıştır. 5. T.C Kültür ve Turizm Bakanlığın'dan alınan İstanbul'daki nitelikli turizm bölgeleri çalışmaya eklenmiştir. 6. T.C Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın belirlediği otel sınıflandırma sistemleri incelenmiştir. 7. Kültür üçgeni çalışmaya eklenmiştir [1]. 8. 20 örneklem otel İstanbul'daki konumlarına, türlerine, yönelimlerine ve manzarayla kurdukları ilişkilere göre seçilmiştir. 9. Literatür taramaları neticesinde binaların yönlenme kriterleri tespit edilmiştir. 10. İstanbul'daki otellerin manzaraya göre fiyat politikaları belirlenmiştir. 11. Konaklama yapılarının yatak odası kitlelerinde ısıtma-soğutma yükünü düşüren yenilenebilir enerji kullanma göstergeleri literatür aracılığı ile belirlenmiştir. 12. İstanbul'daki konaklama yapılarının yatak odası kitlelerinin yönlenme analiz sonuçları yenilenebilir enerji kullanma göstergeleri açısından değerlendirilmiştir ve tablolaştırılmıştır. Birinci bölüm: İstanbul'daki Konaklama Yapılarının Yatak Odası Kitlelerinin Yönlenme Kararlarının Analizi çalışmasının amacı ve yöntemi belirlenip, literatür çalışması yapılmıştır. İkinci bölüm: İstanbul dünya mirası yapıları ve coğrafik konumu nedeni ile önemli bir turizm destinasyonudur. İstanbul Türkiye'de; deniz, kum, güneş ile Akdeniz'in kitle turizm destinasyonu olan Antalya'dan sonra turist varışları açısından ikinci varış noktasıdır. 2016 yılında 9.203.987 turist İstanbul'u ziyaret etmiştir ve 2017 yılının ilk yarısında İstanbul'a gelen yabancı turist sayısı 4.385.153'tür. İstanbul'da 2016 yılında toplam yatak kapasitesi turizm işletme belgeli tesislerde 103.742, belediye belgeli tesislerde ise 43.464'dir. Dolayısıyla konaklama yapıları İstanbul'da önemli bir yapı stoğu oluşturmaktadır. Türkiye'ye ve İstanbul'a gelen turist sayısının artışı konaklama yapılarının sayısında da kendini göstermektedir. Konaklama yapılarındaki artış da beraberinde turizm sektöründe enerji kullanımının artışını getirmektedir. İstanbul'da konaklama yapılarının yatak odası kitlelerinin yönlenme kararlarının analizinin yapılması için 20 örneklem otel seçilmiştir. İstanbul'daki 20 örneklem otelin seçimi; otellerin İstanbul'daki konumlarına, türlerine (5, 4, 3 yıldızlı ve butik oteller), yönelimlerine (G, K, D, B, GD, GB, KD, KB) ve manzarayla kurdukları ilişkilere göre yapılmıştır. İstanbul'daki konaklama yapılarının konumlarının tespiti için Başarsoft Bilgi Teknolojileri A.Ş.' nin (İstanbul Büyükşehir Belediyesi Harita Müdürlüğü'nün önerdiği şirket) ürettiği haritalar kullanılmıştır. İlçe sınırlarına göre otel yoğunlukları incelenip, otel yoğunluklarının fazla olduğu ilçelerden seçim yapılmıştır. İstanbul'da kültür merkezleri, sinemalar, kongre merkezleri, gösteri sanatları, görsel sanatlar, konaklama tesisleri, kütüphaneler ve müzeler kültür üçgenininde yoğunlaşmaktadır [1]. Kültür üçgeninin yer aldığı alandan 4 otel seçilmiştir. Turizm merkezleri; bakanlığın önerisi ve bakanlar kurulu kararıyla tespit edilen, turizm hareketleri ve faaliyetleri yönünden önem taşıyan yerlerdir. T.C Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın belirlediği 'Turizm Merkezleri' nin bulunduğu konumlardan da 7 otel seçilmiştir. İstanbul'da türlerine göre konaklama yapılarının sayılarına bakıldığında 5, 4 ve 3 yıldızlı otellerin çoğunluğu oluşturduğu (tüm konaklama yapıları içindeki oranı %64) görülmektedir. 20 örneklem otelin 17 tanesi 5, 4 ve 3 yıldızlı otellerden seçilmiştir. Seçilen 20 örneklem otelin yatak odası kitlelerine bakıldığında tüm yönlenme durumlarına (G, K, D, B, GD, GB, KD, KB) sahip odalar olduğu görülmektedir. İstanbul için önemli olan 4 manzara değeri bulunmaktadır. Bunlar deniz manzarası, tarihi alan manzarası, yeşil alan manzarası ve şehir manzarasıdır. 20 örneklem otel bu manzaralara sahip oteller arasından seçilmiştir. Üçüncü bölüm: Konaklama yapılarının yatak odası kitlelerinin yönlenme kararlarındaki tercihler güneş, rüzgar ve gölgeleme elemanlarının kullanımı yolu ile pasif/doğal iklimlendirme sağlanarak ısıtma-soğutma yüklerinin düşürülmesini, manzaraya yönelme yolu ile oda fiyatlarının arttırılmasını; yenilenemez enerji kaynaklarının tasarrufunu, tesisin karlılığını ve turizm sektöründe ekonomik ve çevresel sürdürülebilirliği destekler. Çalışmada; literatürden yararlanılarak seçilen altı başlıkta değerlendirme ölçütleri oluşturulmuştur. Bunlar; 1. İstanbul'da -ılıman-nemli iklimde- güneş enerjisi açısından ısıtma-soğutma yüklerini düşürecek şekilde yönlenme aralıkları; • Güneyden 10º güneydoğu: Optimum yönlenme • 13º güneybatı ile 35º güneydoğu: İyi yönlenme • 23º güneybatı ile 49º güneydoğu: Geçerli yönlenme aralığı • Geri kalanlar da geçersiz yönlenme aralığı olarak belirlenmiştir. 2. Kış aylarında (ısı kayıplarının önlenmesi gereken dönemler için) hakim rüzgarı almayan cepheler, yaz aylarında (hakim rüzgarın serinletici etkisinden yararlanılan dönemler için) hakim rüzgarı alan cepheler ısıtma-soğutma yüklerini etkileyecektir. Hakim rüzgara göre binaların yönlenişinde ısı kayıp ve kazançları yaz-kış durumuna göre çok iyi, iyi, normal, kötü olarak değerlendirilmiştir. Seçilen 20 otel için noktasal olarak satın alınan (Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğün'den satın alınan) rüzgar haritaları, otellerin yatak odası cephelerine gelen rüzgar hızlarının belirlenmesinde, birbirlerine göre karşılaştırılmasında ve mevsimlere göre yılın kaç günü, kaç km/s hızla, hangi yönden estiği bilgisine ulaşılmasında kullanılmıştır. 3. Yatak odası-manzara ilişkisi; deniz manzarası, yeşil alan manzarası, tarihi mekan manzarası, şehir manzarası ve manzara yok şeklinde değerlendirilmiştir. 4. Yatak odası kitlelerinin aktivite alanlarına (toplu taşıma, alışveriş, eczane, sağlık yapıları, banka, dini yapı) yakınlığı yürüme mesafesi ile sınırlı tutulmuştur. 5. Gölgeleme elemanları güneşin yönüne göre ağaç, dikey-yatay gölgeleme elemanları, yan bina gölgesi ve balkon olarak varlığı veya yokluğu şeklinde değerlendirilmiştir. 6. Yönetmeliklerdeki ve sertifikasyon sistemlerindeki ısıtma-soğutma yükünü düşürücü ilkelere uyma açısından değerlendirilmiştir. Dördüncü bölüm: İstanbul'daki konaklama yapılarının yatak odası kitlelerinin yönlenme kararlarının analizini yapacak olan araştırma aşağıdaki amaç ve sonuç cümleleri ile açıklanmıştır: İstanbul'daki konaklama yapılarının yönlenmesinde; • Isıtma-soğutma yüklerinin pasif/doğal iklimlendirme sağlanarak düşürülmesi ve • Manzaraya yönelme kararlarının ne kadarının gerçekleştiğini merak eden çalışma sonuçta; • Yönlenme yolu ile ısıtma-soğutma yüklerinin düşürülmesi (güneş ve rüzgar) • Manzaraya yönelme • Aktivite alanlarına yakınlık • Gölgeleme elemanlarının varlığı ve yönü • Yönetmeliklerdeki ve sertifikasyon sistemlerindeki ısıtma-soğutma yükünü düşürücü ilkelere uyma kararlarının ne kadar gerçekleştiğini gösteren analizleri grafik yolu ile ifade etmiştir. Araştırmada otel yatak kitlelerinin yönlenme kararlarını oluşturan veriler üç başlıkta toplanmıştır. Bunlar: İklimsel veriler; pasif/doğal iklimlendirme sağlanarak ısıtma-soğutma yükünü düşürmek için iklimsel verilere uyumlu yönlenme, güneş, rüzgarın değerlendirilmesi, Çevresel veriler; manzaraya yönelme, aktivite bölgelerine yakınlık, gölgeleme elemanlarının yeri, Yönetmelikler ve sertifikasyon sistemleri; Isıtma-soğutma yükünü düşürmek için yönetmeliklerde var olan ilkelere uymadır. Alan çalışması ile seçilen 20 otelin iklimsel ve çevresel değerleri tespit edilip grafikleştirilmiştir. Yönetmeliklerdeki ve sertifikasyon sistemlerindeki ısıtma-soğutma yükünü düşürmek için gerekli ilkelere uyup uymadığı değerlendirilmiştir. Seçilen 20 örneklem otel, konaklama yapılarının yatak kitlelerinin yönlenmesini etkileyen verilere ısıtma-soğutma yüklerinin yönlenme yolu ile pasif/doğal iklimlendirme sağlanarak düşürülmesi, çevresel faktörler, yönetmeliklerdeki ve sertifikasyon sistemlerindeki ısıtma-soğutma yükünü düşürücü ilkelere uymaya göre değerlendirilip, 20 örneklem otelin her biri için değerlendirme föyü oluşturulmuştur. Beşinci bölüm: İstanbul'daki 20 otelin yatak odası kitlelerinin yönlenme analizleri sonucunda; yönlenme yolu ile ısıtma-soğutma yüklerinin düşürülmesi durumu, yaz-kış durumunda hakim rüzgar ilişkisi, otel yatak kitlelerinin aktivite alanlarına yakınlığı, gölgeleme elemanlarının durumu, manzara değerleri, yönetmeliklerdeki ve sertifikasyon sistemlerindeki ısıtma-soğutma yükünü düşürücü ilkelere uyma kararlarının ne kadarının gerçekleştiğini gösteren grafikler elde edilmiştir ve yönlenme kararlarının belirlenmesinde enerji tasarrufu ve manzaranın ne kadar etken olduğu verisine ulaşılmıştır. 20 örneklem otelden 17 otel İstanbul için değerli olan (deniz ve tarihi alan manzarası oda fiyatını %10 arttırıyor) deniz manzarasına sahip olmasına rağmen ısıtma-soğutma yükünün düşürülmesi konusundaki istatistiklere bakıldığında ısıtma soğutma yükünün düşürülmesi açısından en iyi yönlenme olan optimum yönlenmeye sahip odaların ortalamada %2 olduğu görülmektedir. %2'lik oran İstanbul'daki konaklama yapılarının yatak odası kitlelerinde yönlenme yoluyla ısıtma-soğutma yükünü düşürme kaygısı olmadığını göstermektedir. Odaları manzaraya yöneltip, odalardan daha fazla kar etme kaygısı gözetilirken, yönlenme yolu ile ısıtma-soğutma yükünün düşürülüp enerji tasarrufu sağlama ve sürdürülebilir turizme katkı sağlama kaygısı taşınmamaktadır.