HİDROLOJİ KAYNAKLI DÜŞEY YER DEĞİŞTİRMELERİN GRACE ÇÖZÜMLERİYLE BELİRLENMESİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, HARİTA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Beyza GÜNEY
Danışman: Cüneyt Aydın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yerin gravite alanı, yerin biçimine ve fiziksel yapısına ilişkin çeşitli bilgileri içermektedir. Gravite alanındaki zamansal değişimleri kullanarak gravite anomalisi değişimi, deniz yüzeyindeki değişim, hidrolojik değişim, hidroloji kaynaklı yer değiştirmeler gibi çeşitli jeopotansiyel değişimler belirlenebilir. Gravity Recovery and Climate Experiment (GRACE) ve Gravity Recovery and Climate Experiment Follow-On (GRACE-FO) ile, global olarak 2002 yılından günümüze kadar gravite alanı izlenebilmektedir. GRACE, hidrolojik değişimlere oldukça duyarlıdır. Bu sayede hem kıtalardaki su bütçesindeki değişimleri hem de okyanus tabanı değişimleri ve buzullardaki erime miktarları yüksek duyarlılıkla ortaya çıkarılabilmektedir. GRACE ile elde edilen Seviye 2 verisi olan küresel harmonik katsayılar ile su kaynaklı düşey yer değiştirmeler elde edilebilmektedir. Global Positioning System (GPS) ise yeryüzü üzerindeki noktaların yatay ve düşey hareketlerini milimetre seviyesinde izleyebilmemizi sağlamaktadır. Bu çalışmada, Türkiye geneline dağılmış sabit GPS istasyonlarından bazılarının düşey yer değiştirme zaman serileri ile bu noktalara ilişkin GRACE harmonik modellerinden elde edilen bir jeopotansiyel değişim olan su kaynaklı düşey yer değiştirme zaman serileri karşılaştırılmıştır. Birçok noktada GRACE zaman serilerinden elde edilen yıllık genlik ile GPS'den elde edilen yıllık genlik birbirine benzer bulunmuştur. GPS yıllık sinyali, GRACE sinyaline göre yaklaşık 3 ay gecikmeli elde edilmiştir. Bu sonuç, meydana gelen su değişiminin birçok noktada 3 ay sonra fiziksel yeryüzü üzerinde bir kara hareketi oluşturduğunu göstermektedir. Başka bir deyişle, yerin morfolojik özelliğine bağlı olarak GPS sinyali su değişimine bu kadar sürede tepki vermektedir. Bu çalışmada aynı zamanda harmonik katsayılardan elde edilen Eşdeğer Su Kalınlığı (EWT) ve düşey yer değiştirmeler arasında fonksiyonel bir ilişki kurulmuştur. GRACE Seviye 3 verisi olan Mascon çözümlerindeki EWT değerlerinden düşey yer değiştirmelerin bu bağıntıyla elde edilebilirliği incelenmiştir.