Yer üzerine bir okuma denemesi: Samatya'da yer-kurma pratikleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EZGİ TUNCER GÜRKAŞ
Danışman: Ömür Barkul
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, giriş ve sonuç bölümlerinin dışında, iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, kavramsal tartışmaların, ikinci bölüm ise vak'a incelemesinin yapıldığı metinleri içermektedir. Kavramsal tartışmalar bölümünde, ilk alt başlıkta, mekân (space) ve ?yer?(place) arasındaki ayrım üzerine, felsefe, beşeri coğrafya ve fenomenoloji literatüründeki argümanların konu alındığı, düşünce metinleri üretiliyor. Burada, ?yer?le bütünleşme, akıldaki ?yer?, beden mekan sınırı ve ?yer?in öznelliği başlıklarında, ?yer?, mekan ve varlık arasındaki ilişkiler sorgulanıyor.İkinci alt başlıkta, bağsız (loose) mekanların, kendiliğinden (spontaneous) oluşumlara izin veren, ?yer?leri üretmesine imkan sağlayan yapısı inceleniyor. Mekanları kendisiyle birlikte dönüştüren, yeniden anlamladıran toplumsal süreçler ve pratikler, göç olgusu ekseninde ele alınıyor. ?Yer-kurma? pratiklerinin özel bir teşekkül yeri olarak göçmen mekanlarının ve göçmenlerin varlığının toplumsal yapıyı nasıl sarstığı ya da tersyüz ettiği, farklı bakış açılarıyla birlikte tartışılıyor.Her fırsatta sözü edilen fakat sadece bir tarafından tutulan mekanın nasıl okunacağı, üçüncü alt başlığın tartışma konusudur. Mimarlık alanında yapılan kentsel okumalarda mekansal olanla birlikte, toplumsal anlamlar, oluşumlar anlatılmaz. Benzer şekilde, toplumbilimlerde yapılan kent okumaları içinde, mekanın fiziksel niteliklerinden kopuk toplumsal anlatılar üretilir, mekan içindeki toplum anlatılmaz. Toplumun ürettiği mekanla, mekanın şekillendirdiği toplumun birbirine dolaşık, canlı, organik yapısını içeren?yer? kavramı, bu ikisini ayrıştırma yanılgısının aşılmasına bir çözüm yolu olarak, iki disiplinin ara kesitinde incelenebilir mi? Bu tezde, kentsel ve analitik bir mekan okuma aracı olarak kullanılan, mekân dizimin (space syntax) ve bununla birlikte, sosyolojik yöntemin burada örneklenen ?yer? okumasına katılması gereği anlatılır; bu başlıkta disiplinlerarası, çoklu bir yaklaşım geliştirilmektedir.Samatya'da yürütülen vak'a incelemesi, bir ?yer okuma denemesi? olarak aktarılmaktadır. Bu monografik okumanın amacı, göç alan, yoksul, dönüşüm baskısı altında bir konut yerleşimi olan Samatya'nın toplumsal-mekansal örüntüsünün anlaşılmasıdır; göçmenlerin ve yerlilerin aynı mekan için ürettikleri farklı zihinsel kurgularının, gündelik pratiklerin mekanın fiziksel ve dizimsel nitelikleriyle birlikte okunarak irdelenmesidir. İncelemenin sonucunda, Samatya'nın, farklı yaşamdünyalarının (lifeworld) çoğul pratiklerini barındırırken aynı zamanda toplumsal-mekansal ayrışmanın da vuku bulduğu bir ?yer? haline geldiği söylenebilir.Sonuç bölümünde ise, mimarlık bilgi alanında toplumbilimlerle ilişki kurulmasının önemi tartışılıyor. Mimarlık alanında yapılan mekan okumalarının toplumsal üretim biçimlerini dışarıda bırakması; mekanı parçalaması ya da bir yanından çekiştirmesi anlamına gelir. Bu nedenle de, yapılan mekan/kent okumaları mekanın harita üzerinden algılanan iki boyutlu yapısını araştırmaktan öteye geçemez, mekansal ve toplumsal üretimlerin ayrışmazlığını, birbirini yeniden ören sarmallığını göremez. Bu eksiği gidermenin yollarından biri, mimarlık bilgi ve eğitim alanında toplumbilimlere daha fazla yer açılması, sosyolojik bakış açısının kazandırılması olabilir.