Konut Sorununa Politika Hareketliliği Perspektifinden Bakmak: Karma Mülkiyetli Konut Sunumuna Yönelik Kuramsal Çerçeve
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELİN ÇINAR ERDÜZGÜN
Danışman: Füsun Çizmeci Yöreş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Küreselleşme ve neoliberal politikaların etkisiyle konut, her geçen gün daha da finansallaşmaktadır. Yatırım değeri ön plana çıkan konut, bu bedeli karşılayamayacak durumda olan sakinler için bir sorun alanı haline gelmektedir. Kent sakinleri arasında eşitsizlikler, ayrışma, kutuplaşma, yoksulluğun artması, kent ve konut hakkı ihlalleri gibi sosyal problemler ortaya çıkmaktadır. Konut sunum sisteminin ev sahipliği ve kiracılık üzerinden kurgulandığı Türkiye'de, bu sorunun kaynağı kentsel dönüşüm projeleri ile konut arzındaki nitelik ve nicelik problemleridir. Konut satış fiyatlarının ve kredi faizlerinin yüksekliği, finansman konusunda yaşanan sıkıntılar nedeniyle ev sahipliği oranlarının her geçen yıl düştüğü bu ortamda, son yıllarda üretilen konutların büyük bir kısmının üst ve orta-üst gelir grubuna yönelik olması konutta arz-talep dengesinin sağlanamadığını göstermektedir. Türkiye'de yaşanan sorunun, ev sahipliğine yönelik konut üreterek çözülemeyeceği açıktır. Konut sunum biçimlerinin çeşitlendirilerek bireylerin yeterli bir konuta erişiminde fırsat eşitliği sağlanması gerekmektedir. Pek çok ülkede, neoliberal konut politikalarının neden olduğu toplumsal problemlerle mücadele etmenin yanı sıra kentlerde mekânsal ve toplumsal sürdürülebilirliğin sağlanabilmesi için çeşitli politikalar hayata geçirilmektedir. Bu doğrultuda oluşturulan politikalardan biri de kent dokusunda mevcut konut alanlarının iyileştirilmesine ve yeni konut alanlarının sürdürülebilir bir şekilde planlanmasına hizmet eden "karma mülkiyet" (tenure mix) yaklaşımıdır. Bu çalışmanın temel amacı; "karma mülkiyet" yaklaşımının uygulandığı, toplumun farklı kesimlerinin barınmasına olanak sunacak, ekonomik açıdan erişilebilir konut üretmeye yönelik kuramsal bir çerçeve sunmaktır. Çalışma kapsamında, kentsel ve mekânsal sürdürülebilirliği sağlayan; sosyal ayrışma, dışlanma, yerinden edilme gibi toplumsal problemlere karşı tüm bireylerin dengeli bir biçimde kentin kaynaklarına erişimine olanak tanıyan bir planlama anlayışı çerçevesinde "karma mülkiyet" yaklaşımının benimsendiği bir konut sunumuna yönelik kuramsal bir çerçeve geliştirilme olanağı tartışılmıştır. Bu bağlamda, politika hareketliliği aracılığıyla yaklaşımın uygulandığı ülkeler üzerinden konu ile ilgili bütüncül bir değerlendirme yapılarak Türkiye özelinde bu yaklaşımın uygulanabilirliği araştırılmıştır. Oluşturulan kuramsal çerçeve kapsamında, karma mülkiyet projelerinin planlama sistemi; süreç, aktörler ve aktörlerin rolleri bağlamında ortaya konmuştur. Böylelikle konut sorunu, konut mülkiyeti açısından ele alınarak; aktörler ve aktörlerin rolleri üzerinden bir çözüm önerisi sunulmuştur.