Mobil uygulama arayüz tasarımı etkinliğini ölçen bir model önerisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NECİP FAZIL KARAKURT
Danışman: Selçuk Çebi
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, mobil e-ticaret uygulamalarında kullanıcı deneyimini optimize etmek amacıyla Kano Modeli, Bayesyen Best Worst Metot (BBWM) ve Conjoint Analizi tekniklerini entegre eden yenilikçi bir metodoloji önermektedir. Alternatif sınıflandırma ve ağırlıklandırma yaklaşımları olarak bulanık Kano modeli ve Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ile BBWM yöntemlerini birleştiren BBWM tabanlı bir AHP yöntemi (AHPBBWM) geliştirilmiştir. Araştırma kapsamında, mobil alışveriş uygulamalarında kullanıcı memnuniyeti üzerinde etkili 33 temel özellik; kapsamlı literatür taramaları, forum sayfalarının incelenmesi, mevcut Türkçe mobil alışveriş uygulamalarının analizi ve uzmanlarla yapılan karar verme çalışmaları sonucunda belirlenmiş, ardından makine öğrenmesinin kullanıldığı öznitelik seçimi yöntemleriyle daraltılmıştır. Geniş ölçekli veri toplama sürecinde; Kano Modeli anketi için 525 katılımcıdan, BBWM anketi için 628 katılımcıdan, AHPBBWM anketi için 113 katılımcıdan veri toplanmış, ayrıca 45 katılımcı ile prototip bir mobil uygulama üzerinde deney çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Toplamda 1311 katılımcının verileri analiz edilmiştir. Belirlenen özellikler önce Kano modeli ile Temel, Performans, Heyecan Verici, Kayıtsız ve Ters kategorilere ayrılarak sınıflandırılmış, ardından BBWM yöntemiyle önem ağırlıkları hesaplanmış, son aşamada ise Conjoint Analizi kullanılarak kullanıcı tercihleri doğrulanmıştır. Mobil alışveriş uygulamalarında kullanıcı memnuniyetini etkileyen tasarım unsurlarının belirlenmesi süreci insan algısı ve bireysel tercihlere dayandığından karmaşıktır; bu nedenle önerilen metodoloji sistematik, veri odaklı ve bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır. Metodolojinin geçerliliği BBWM ve Conjoint Analizi sonuçlarının karşılaştırılması yoluyla test edilmiş, her iki yöntemin çıktılarında tutarlı sonuçlar elde edilmiştir. Ayrıca, bulanık Kano modeli ile geleneksel Kano modeli sonuçları, AHPBBWM yöntemi ile BBWM sonuçları da karşılaştırılarak alternatif yaklaşımların etkinliği değerlendirilmiştir. Bulgular, kullanıcı memnuniyetini artıran kritik özelliklerin belirlenmesini sağlayarak mobil alışveriş uygulamalarının tasarım süreçlerine stratejik katkılar sunmakta ve farklı sektörlerdeki dijital platformlara da uyarlanabilir bir yöntem önermektedir. Bu çalışma, mobil e-ticaret uygulamalarında veri odaklı bir karar destek sistemi geliştirerek hem akademik literatüre hem de uygulamaya önemli katkılar sağlamaktadır.