Shakespeare'in A Midsummer Night's Dream, Romeo and Juliet ve The Tempest oyunlarının çocuk oyununa dönüşümünün çeviribilim bağlamında ele alınması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YEŞİM PİRPİR AVAN
Danışman: Lale Özcan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasının amacı kaynak dilde yetişkinler için yazılan tiyatro oyunlarının erek dilde çocuk oyununa dönüşüm dinamiklerini incelemektir. Dünya çapında sürekli çevrilen ve/veya uyarlanan bir yazar olan Shakespeare'in Romeo and Juliet (Romeo ve Juliet), A Midsummer Night's Dream (Bir Yaz Gecesi Rüyası) ve The Tempest (Fırtına) başlıklı oyunların çocuk oyunu uyarlamaları üzerinden bu sürece ışık tutulması hedeflenmektedir. Bu kapsamda çalışmanın bütüncesini oluşturan Romeo ve Juliet, Bir Yaz Masalı ve Fırtına başlıklı çocuk oyunu uyarlamaları ve İngilizce oyunlar Hans J. Vermeer'in skopos kuramı çerçevesinde geliştirilen çeviri eleştirisi yöntemiyle incelenmiştir. Oyunların çevirmenleri Emel Bala (Romeo ve Juliet, Bir Yaz Masalı) ve Zerrin Altıok (Fırtına) ile yaptığımız görüşmelerden ve Emel Bala'nın oyunların Pagos Yayınları'ndan çıkan kitap versiyonlarına yazdığı ön sözlerden oluşan yan metinsel bütünceler de tez kapsamına girmektedir. Metinsel ve yan metinsel boyutta yapılan bu çalışmada, incelenen çocuk oyunu uyarlamalarında kısa ve yalın cümlelere yer verilirken didaktik dilden kaçınıldığı, kafiyeli söylemlerle ve şarkılarla şiirsel ve estetik kaygısı yüksek bir dilin yaratıldığı, dilde ve içerikte "çocuk gerçekliği" ve "çocuğa görelik" ilkelerine dikkat edildiği belirlenmiştir. Yetişkinler için yazılan tiyatro oyunlarının çocuk oyununa dönüşümünde skoposun da değiştiği, erek kitle olan çocukların gelişimsel özellikleri, ruhsal dünyası ve beklentileri doğrultusunda bir çeviri/uyarlama yapmanın ve bu bağlamda uzman çevirmen kimliğinin önemi ortaya çıkarılmıştır. Oyunların hareket unsuru, diğer bir deyişle, eylemle hayata geçen öğeler barındırması yazın eserinden farklılaştığı noktadır. Ayrıca çocuk oyunu uyarlamalarında karakter ve sahne sayılarının azaltılarak dramatik örüntünün sadeleştirildiği, yetişkinlerin kullandığı bazı kavramların dönüştürülerek verildiği, bazı kavramların ise aktarılmadığı ve bir mesaj iletme kaygısının olmadığı tespit edilmiştir. Bu alanda yabancı literatürde çok az çalışma bulunduğu belirlenmiş, yerli literatürde ise herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu tez çalışmasının çocuk tiyatrosu çevirisi alanına katkıda bulunacağına, daha sonra yapılacak çalışmalara öncü olabileceğine inanmaktayız.