Sökülebilir yapıların strüktür tasarımındaki etkenlerin sürdürülebilirlik açısından incelenmesi ve model önerisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜEDA ŞALLI
Danışman: Ali Osman Kuruşcu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzde yapı sektöründe; doğal kaynakların tükenmesi, çevresel kirlilik, fazla atık üretimi ve kaynak israfı gibi sorunlar mevcuttur. Bu sorunların sadece yapım aşamasıyla sınırlı kalmamakla beraber tüm yaşam döngüsünü; tasarım, üretim, nakliye, montaj, kullanım, bakım ve söküm; kapsayacak şekilde ele alınarak çözülmesi gerekmektedir. Bu sebeple yapının yaşam sonunda geri dönüştürülebilir, yeniden kullanılabilir ya da değiştirilebilir olması sürdürülebilirlik ilkelerine uyumlu bir yaklaşım kullanılmalıdır. Bu bağlamda ''sökülebilir yapılar'', bileşenlerinin yaşamı sonunda yeniden kullanılmasına, değiştirilmesine ve dönüştürülmesine olanak sağlayan sistemlerdir. Yapıların yaşam sonunda yıkım yerine sökülmesi sadece malzeme tasarrufu sağlamaz; aynı zamanda döngüsel ekonomi ilkelerinin uygulanmasını sağlamaktadır. Bu doğrultuda uluslararası politikalar, teşvikler ve standartlar ''söküm için tasarım'' anlayışını desteklemektedir. Böylece yapı sektörünün sürdürülebilir olması sağlanmaktadır. Ancak, Türkiye'de bu konuda destekleyici politika, standart ve teşvik doğrudan olmamakla beraber kaynaklar sınırlıdır. Design for Disassembly (DfD) anlayışı ile ilgili standart ve rehber eksikliği bu alandaki gelişimlerin yaygınlaşmasında engel oluşturmaktadır. Bu çalışma, sökülebilir yapı kavramının tanımını, tarihsel gelişimini ve sınıflandırmalarını ele alarak, strüktürel tasarım sürecinde etkili olan kriterlerin sürdürülebilirlik açısından önemini tartışmayı ve sökülebilirliğin değerlendirmesine yönelik model önerisi geliştirmek amaçlamaktadır. Bu çalışmada literatür taraması yapılmış, döngüsel tasarım ilkeleri doğrultusunda geliştirilmiş değerlendirme modellerinden dört tanesi rehber alınarak; Durmisevic (2006), Veberne (2016), Van Vliet (2018), DGBC (2022); analizi edilmiş ve bu modellerden faydalanarak Türkiye'de uygulamaya yönelik Sökülebilirlik Potansiyeli (FSP) hesaplama modeli üretilmiştir. Bu model, örnek bir proje üzerinden uygulanması ile hem kavramsal hem de uygulamaya yönelik katkı sağlanması hedeflenmektedir. Bu kapsamda tez, Türkiye'deki yapılı çevrenin dönüşüm sürecine yönelik somut bir çözüm önerisi sunmayı amaçlamaktadır. Yapıların sökülebilirlik kriterlerine göre tasarlanması sürdürülebilir kalkınmaya katkı sağlarken, değerlendirme modelinin uygulanması Türkiye'de eksik standart ve rehber yerine kullanılabilirken aynı zamanda sökülebilir yapı tasarımının yaygınlaşmasını sağlayacaktır.