Afet olaylarında acil departman kapasitelerinin simülasyon tabanlı modellenmesi: Beklenen İstanbul depremi uygulaması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMET GÜL
Danışman: Ali Fuat Güneri
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Acil Servisler (AS), günün herhangi bir vaktinde ilk müdahale sağlayan tek noktalar olduklarından hastanelerin kalbi olarak değerlendirilmektedirler. Bu birimlerin önemi, özellikle afet koşullarında mevcut kaynaklarını kullanarak ortaya çıkan hasta artışına cevap vermedeki yetkinlikleri ile ortaya çıkmaktadır. Çoğu acil servis, böylesi felaket durumlarıyla karşılaşıldığında maksimum kapasitesine ulaşır ve ihtiyaçlara cevap veremez. Bu durumda, ortaya çıkan darboğazlarla mücadele ederek AS performansını iyileştirme gerekliliği ortaya çıkar. Simülasyon, diğer yöneylem araştırması teknikleri gibi hastanelerin ve acil servislerin işleyişinin modellenmesinde kullanılan bir yöntemdir. Normal durumlarda acil servis işlemlerinin karmaşıklığı ve belirsizliği, afet şartlarında daha fazla artmaktadır. Hasta gelişi ve tedavi süreçlerinin stokastik doğası, bu çalışmanın simülasyon tabanlı olarak modellenmesini olurlu kılmaktadır. Ayrıca kurulacak simülasyon modelleri ile afet şartlarının değiştirdiği parametrelerin AS performansına etkileri izlenebilmektedir. Bu tez, deprem zamanlarında hastane acil servislerinde ortaya çıkan hasta artışı karşısında kaynak kapasitelerinin planlanması için simülasyon tabanlı bir model önermiştir. Önerilen model, JICA raporu tarafından İstanbul'da olası bir depremden en çok etkileneceği tahmin edilen bölgede bulunan beş kamu hastanesinin acil servisini kapsamaktadır. Deprem zamanı acil servis ağı simülasyon modeli (DZ-ASMOD) diye isimlendirilen bu model, yapay sinir ağı (YSA) tabanlı bir deprem yaralı tahmin modelinin sonuçlarından yararlanmıştır. Literatürde, bu tezin çözmeyi amaçladığı problemin belli parçaları (afet durumundaki hasta artışı ve acil servislerde yaşatacağı yoğunluk) üzerinde çalışmalar bulunmaktadır. Ancak birden çok acil servisin simülasyonu üzerine yapılmış, olası bir deprem afetinin koşullarını dikkate alan bir çalışma bulunmamaktadır. Bu durum, tezin temel motivasyonunu oluşturmuştur. Tez kapsamında ayrıca, deprem durumu için İstanbul'daki acil servislerin işleyişini içeren kavramsal bir çerçeve geliştirilmiştir. Türkiye'de son dönemlerde yaşanan depremlere ait istatistiksel verilerden, İstanbul'un depreme hazırlığı ile ilgili raporlardan ve depremi yaşamış AS tıbbi personeli ile yapılan mülakatlardan elde edilen çıkarımların birleştirilmesi ile deprem durumunda acil servislerde yaşanan temel problemler tıbbi personel bakışı ve literatür kaynaklı olarak ortaya konulmuştur. Çalışılan ağ içinde yer alan acil servislerin depreme hazırlık kabiliyetlerini değerlendirmek için deney tasarımı ile simülasyon modelleme birleştirilmiştir. Deprem büyüklüğü ve deprem zamanına bağlı olarak tahmin edilen yaralı sayısının (YSA tabanlı modelle elde edilen), acil servislere hasta iletilme olasılıklarının ve triyaj gruplarına göre hasta geliş yüzdelerinin, doktor ve hemşire sayılarının TKU ve kaynak kullanımları üzerindeki etkisini incelemek için genelleştirilmiş tam faktöriyel deney tasarımı yapılmıştır. Ayrıca çok kriterli bir analiz kullanılarak her bir AS için depreme hazırlık kabiliyeti skoru hesaplanmıştır. Bu tezin İstanbul'daki diğer kamu hastanelerinin acil servisleri ile özel ve üniversite hastanelerinin acil servisleri için de bir başvuru kaynağı olması ve bu yönüyle, ulusal ve makro ölçüde sağlık politikalarının belirlenmesinde de paydaşlara katkı sunması amaçlanmıştır. Sonuç olarak, önerilen modelin, sağlık ve afet yönetimi alanında odak bir konuya çözüm getirirken, İstanbul gibi deprem riski yüksek bir metropol için deprem sonrası sağlık yönetiminin alması gereken karar ve politikalara dayanak sağlaması beklenmektedir.