Marmara Adası Asmalı mahallesi'nin geleneksel konutları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ECEM GÜÇÜKTURGUT
Danışman: Nur Urfalıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Antik ismi Prokonnesos olarak bilinen Marmara Adası'na ilk yerleşimin, antik çağda Miletoslular tarafından olduğu bilinmektedir. Marmara Adası, ilk çağlardan beri mermer yatakları nedeniyle Roma ve Bizans İmparatorluğu'nun ilgisini çekmiştir. Bu nedenle önemli bir yerleşim yeri olarak kullanılmıştır. İstanbul'un fethinden sonra, 15. yy' dan itibaren Türkler Ada'ya yerleşmeye başlamıştır. Fakat genel olarak Ada'nın çoğunluk nüfusunu bu tarihlerde de Rumlar oluşturmaya devam etmiştir. Ada'nın birçok kültüre ev sahipliği yapmış olması, konut çeşitliliğini de etkilemiştir. Geleneksel konutlar bakımından, ilk dönem ahşap konutlarının; o dönemde Ada'da ikamet etmekte olan Rumlar tarafından yapıldığı düşünülmektedir. Genel olarak zemin katı kâgir yapılan konutlarda, Roma Dönemi duvar yapım tekniklerinin izleri görülmektedir. Üst katlarda taş malzeme yerini ahşaba bırakmıştır. Konutlar genellikle iki katlıdır. Kullanılan malzemeler, plan yerleşimi, ahşap merdivenler, duvarlardaki kalem işleri, tavanlardaki oymalar ilgi çekicidir. Rum halkı, 1922 yılı Ekim ayı başlarına kadar bu bölgede yaşamıştır. Yunan Ordusu'nun Anadolu'dan çekilişi ve İzmir yangınından sonra evlerini ve diğer tüm mülklerini terk ederek Ada'dan ayrılmak zorunda kalmışlardır. Bu süreçte Ada'nın yerli korsanlar tarafından yağmalandığı bilinmektedir. Bu dönemde konutlar büyük zarar görmüştür. Sonraki dönemde Ada'ya yerleşen Türk nüfusu, özellikle Asmalı Mahallesi'nde ve Gündoğdu Mahallesi'nde bu geleneği sürdürmeye devam etmiştir. 1935 yılı Ocak ayındaki büyük depremle, ahşap konutların büyük bir kısmı yıkılmıştır. Bu nedenle çalışma konusunu oluşturan geleneksel konutların pek az kısmı günümüze ulaşabilmiştir. Fakat buna rağmen ahşap geleneksel konutların hala kullanıldığı Asmalı Mahallesi'nde halk, bu konutları tarihten birer sayfa gibi uzun yıllardır korumaya çalışmaktadır. Asmalı Mahallesi, merkeze uzaklığı nedeniyle Ada'nın diğer mahallerine göre daha az bozulmuştur. Sonraki dönemde yapılan yeni konutlar, var olan ahşap konutlar ile benzer planlamalara sahip olarak yapılmaya çalışılsa da zamanla Ada'nın diğer mahallelerinde de olduğu gibi betonarme yapılaşma oranı oldukça artmıştır. Bu çalışmada Nüfus Mübadelesi öncesinde yapıldığı düşünülen ve günümüzde varlığını sürdüren konutlar ve Türk halkının adaya yerleşmesiyle birlikte yapılan konutlar hakkında araştırmalar yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Prokonnesos, Marmara Adası, Aftoni, Asmalı Mahallesi, ahşap konut.