İmar uygulaması değerlendirme çatkısının oluşturulması ve değer esaslı uygulama modelinin ülkemize uyarlanması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ahmet Yılmaz

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hülya DEMİR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İmar uygulaması (İU) kırsal alandan kentsel alana dönüşümde şehir altyapısını sağlayarak imar planlarını gerçekleştiren ve birçok ülkede kullanılan önemli bir yöntemdir. Teorik olarak diğer arazi edinim yöntemlerine (kamulaştırma ve isteğe bağlı sınır düzeltmeleri) kıyasla imar uygulaması daha iyi bir arazi yönetimi sağlamaktadır. Ancak pratikte her ne kadar yöntemin amacı ve işlem süreci benzer olsa da, yöntemin kullanıldığı ülkelerde imar uygulamasının gerçekleştirilmesinde sağlanan başarı düzeyleri farklılık göstermekte ve yalnızca birkaç ülke imar uygulamasının avantajları kullanılabilmektedir. Diğer ülkelerde ise yöntem henüz tanımlanmamış ya da elde edilen başarı ve kullanım düzeyi beklentilerin altında kalmıştır. Bu durum imar uygulamasında kapsamlı bir değerlendirmeye olan ihtiyacı ortaya koymaktadır. Ancak, imar uygulaması konusunda bu güne kadar yapılan çalışmalar yöntemin uygulaması ile ilgili değerlendirilme yapmak yerine çoğunlukla yöntemin temel esaslarına, avantajlarına, dezavantajlarına ve ülke profilleri gibi temel bilgilerine odaklanmaktadır. Son yıllarda araştırmacılar, arazi yönetimi alanında değerlendirme çalışmalarına artan bir ilgi göstermektedir. Bu çalışmalar özellikle arazi idaresi ve arazi yönetişimi kapsamında sistematik bir değerlendirme ve karşılaştırma metodolojisi oluşturmak üzere evrensel bir çaba ve araştırma birlikteliği ortaya koymaktadır. Arazi idaresi ve arazi yönetişimi değerlendirme konularında bu kadar ilgi görmekteyken imar uygulaması kapsamında uluslararası literatür, küresel çapta kabul gören bir değerlendirme ya da karşılaştırma metodolojisi oluşturmada ve bir araştırma birlikteliği kurmada başarısız olmuştur. Üzerinde anlaşılan bir değerlendirme metodolojisinin olmaması araştırmacıların değerlendirme ve karşılaştırma çalışmalarında farklı değerlendirme ve başarı ölçütlerini kullanmalarına ve ortak bir kavram olmadan yöntemin farklı boyutlarına odaklanmalarına sebep olmuştur. Bu tez çalışmasının amacı uluslararası imar uygulaması yaklaşımları incelenerek ülkemizde imar uygulaması yönteminin iyileştirilmesidir. Bu amaçla imar uygulaması yaklaşımlarının sistematik olarak değerlendirmesini ve karşılaştırmasını sağlayacak metodoloji -imar uygulaması değerlendirme çatkısı- oluşturulmuştur. Bu çatkı kullanılarak yapılan değerlendirme ve karşılaştırma çalışmaları ile imar uygulaması yönteminin ülkemizdeki etkinliğinin arttırılması için gerekli olan eylemler tespit edilmiş ve ülkemize uyarlanması irdelenmiştir. Sonuç olarak ülkemizde maliyet karşılama ve değer kazanımı araçları ile birçok en iyi uygulamanın ülkemize uyarlanmasını içeren bir değer esaslı imar uygulaması modeli geliştirilmiştir.