Domates Kök ve Kök Boğazı Çürüklüğüne Karşı Bazı Trichoderma Türlerinin Biyokontrol Etkinliklerinin Araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RUMEYSA YILDIRIM
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Sevgi Maraklı
Eş Danışman: Aydın Atakan
Özet:Toprak kökenli patojenler arasında özellikle Fusarium türleri, domates dahil olmak üzere birçok bitkinin su ve besin alımını engelleyerek kök çürümesi, solgunluk vb. Hastalıklara ve ürün kayıplarına yol açmaktadır. Bu anlamda, patojenlerle mücadelede çevre dostu ve sürdürülebilir bir yöntem olarak biyolojik kontrol ajanları (BCA) ön plana çıkmaktadır. Trichoderma spp., BCA'lar arasında en yaygın kullanılanlardan biridir. Bu çalışmanın amacı; T. atroviride, T. koningii, T. harzianum ve T. brevicompactum funguslarının antagonistik aktivitelerini in vitro ve in vivo koşullarda değerlendirerek, Fusarium oxysporum f. sp. radicis-lycopersici'ye (FORL) karşı etkili, çevre dostu ve pestisitlere alternatif bir biyokontrol stratejisi geliştirmektir. Trichoderma türlerinin patojene karşı antagonistik etkileri, ikili kültür testi ve agar kuyusu difüzyon testleri ile belirlenmiştir. Her bir tür için hücre duvarını parçalayıcı enzim (CWDE) aktiviteleri ile ech42 ve cbh1 genlerinin genomdaki varlığı araştırılmıştır. In vitro testlerde en yüksek etkiye sahip olduğu belirlenen T. brevicompactum'un salgıladığı uçucu organik bileşenler (VOCs), gaz kromatografisi-kütle spektrometresi (GC-MS) ile analiz edilmiştir. İkili kültür testi sonuçlarına göre Trichoderma türlerinin FORL'ün miseliyal gelişimini %67,69-68,98 oranında inhibe ettiği belirlenmiştir. Agar kuyusu difüzyon testlerinde, en başarılı türün T. brevicompactum olduğu belirlenmiştir (61,33 mm2, p˂0.05). Türlerin β-1,3-glukanaz ve kitinaz enzim aktivitelerine bakıldığında, en yüksek enzim aktiviteleri T. brevicompactum'da belirlenmiştir (0,567 U/mL ve 0,122 U/mL, p<0.05). Toplamda 13 VOC tanımlanmıştır. Trichoderma türlerinde cbh1 ve ech42 genlerinin varlığı PCR ve sonrasında yapılan dizileme analizleri ile doğrulanmıştır. Elde edilen genlerin dizileri NCBI veri tabanına yüklenmiş ve aksesyon numaraları alınmıştır. T. brevicompactum'dan %2 melas konsantrasyonunda elde edilen toz formülasyonun canlılık düzeyi 7,933×107 koloni oluşturan birim sayısı (cfu/g) olarak belirlenmiştir. Sera şartlarında saksı denemeleriyle, T. brevicompactum toz formülasyonu (%73,49) ticari formülasyonla kıyaslanmış (%79,52) ve kullanılan formülasyonun hassas İkram F1 domates çeşidinde FORL'ün hastalık şiddetini önemli ölçüde azalttığı belirlenmiştir (p˂0.05). Bu çalışmada, laboratuvar ve sera koşullarında yapılan araştırmalar ışığında, Trichoderma türlerinin sürdürülebilir tarım için önemli bir çözüm sunduğu belirlenmiştir.