Sarıkaya Roma hamamı mimarisi üzerine bir değerlendirme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ENES BOSTAN
Danışman: Nur Urfalıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Arkeologlar tarafından 1930'lu yıllarda keşfedilen, 2010-2015 yılları arasında kazı çalışmaları yapılan ve günümüzde Yozgat'ın Sarıkaya İlçesi'nde yer alan Roma hamamı ve kent, tarih boyunca çeşitli kaynaklarda bir çok farklı isimle anılmıştır. Yapılan araştırmalar neticesinde, kullanılan isimlendirmelerin genelde yapı için mi yoksa kent için mi kullanıldığı netleşmiş değildir. Bir çok araştırmacı tarafından belirtilen bu çelişkiler üzerine ilk olarak, yapının ve kentin tarihi ile kaynaklarda kullanılan isimlerin netleştirilmesi hedeflenmiştir. Ardından yapı ve bölge için mevcut antik kaynaklar ile 20. ve 21. yüzyıl yazılı ve görsel eserleri incelenmiştir. Görülen farklı adlandırmalar ve çelişkiler üzerine Sarıkaya'nın ve hamamın hangi kaynaklarda nasıl adlandırıldığı ortaya konmuştur. Modern Sarıkaya ilçesinde yer alan; Roma Dönemi'nde ise Cappadocia, Galatia ve Bithynia Pontus eyaletlerinin kesişim noktasında bulunan kent ile hamam yapısının tarihi referanslar ile karşılaştırılması yapılmıştır. Çalışmanın mimari ana hatları ise Roma hamamından günümüze kalan arkeolojik veriler ışığında karşılaştırmalı bir sınıflandırma ile ortaya konmuştur. Roma hamam mimarisi içerisinde işlevlerine göre yapı türleri incelenmiş, plan tipolojilerine ve diğer mimari özelliklere göre çeşitli farklılıklar tespit edilmiş, Sarıkaya Roma Hamamı'nın bu grup içerisinde simetrik imparatorluk plan tipine sahip olduğu belirlenmiştir. Kaynaklarda imparatorluk hamamı olduğuna dair atıflarda bulunan isimlendirmelerin yer alması, klasik roma hamam ısıtma teknolojisi (hypocaust) ile birlikte doğal sıcak su kaynağı ile ısıtılması, askeri kamp alanında bulunduğuna dair veya garnizon/lejyoner hamamı olabileceğine dair bilgilerin tespit edilmesi sonucunda ise yapının Roma hamam mimarisi içerisinde oldukça özel bir yere sahip olduğu görülmüştür. Öte yandan Anadolu'daki Roma hamamları ile Sarıkaya Roma Hamamı'nın benzer ve farklı yönleri incelenmiştir. Plan şeması, işlev özellikleri ve ısıtma sistemi gibi mimari konu başlıklarının, kazılar sırasında elde edilen mevcut arkeolojik veriler çerçevesinde karşılaştıırlması yapılmıştır. Bu bilgiler ile Sarıkaya Roma Hamamı'nın Anadolu ve Dünyada bulunan diğer roma hamamları arasındaki yeri ve öneminin vurgulanması sağlanmıştır.