Psödoentropi: Maya Popülasyonunda Tekrarlanan Deneysel Evrim Süreçlerinde Genetik Çeşitliliğin İzlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Kimya-Metalurji Fakültesi, Kimya Müh.Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Nezihe BÜYÜKÇELEBİ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Belma Özbek
Eş Danışman: Nikolas Vellnow
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Genetik çeşitlilik, popülasyonların uyum sağlama kabiliyeti ve ekolojik dirençleri için temel bir belirleyicidir ve ekosistemler ile biyoçeşitlilik üzerinde derin etkiler yaratır. Bu araştırma, genetik çeşitliliği, bilgi teorisinden türetilen ve genetik çeşitliliğin ölçülmesine yeni bir bakış açısı sunan yeni bir metrik olan psödoentropi merceğinden incelemektedir. Çalışmada, farklı coğrafi kökenlere sahip dört Saccharomyces cerevisiae suşunun (Avrupa/şarap – WE, Asya/sake – SA, Batı Afrika – WA ve Kuzey Amerika – NA) iki aşamalı bir çaprazlama stratejisiyle oluşturulan, yüksek düzeyde heterozigot ve genetik olarak çeşitli bir diploid popülasyon (SGRP-4X) deneysel evrim süreci öncesi başlangıç popülasyonu olarak kullanılmıştır. Diploid mayada deneysel bir evrim çalışmasından elde edilen kamuya açık genomik veriler kullanılarak, farklı genomik ölçeklerdeki varyasyonu inceleyen bu çalışmada, 12 kopya popülasyonda 17 zaman noktasında psödoentropi analizi gerçekleştirilmiştir. Muhtemelen stabilize edici seçilim veya genetik sürüklenme nedeniyle zaman içinde psödoentropide genel bir düşüş gözlemlenmiştir. Replikalar, kromozomlar ve genomik pencereler arasında önemli düzeyde değişkenlik tespit edilmiş; bu durum, genetik evrimin karmaşık ve heterojen doğasını yansıtmaktadır. Kayan pencere yaklaşımı sayesinde genom genelinde psödoentropinin detaylı incelenmesi mümkün olmuş ve genetik değişkenliğin tekdüze olmayan dağılımı ortaya konmuştur. Aykırı yörüngeler, yerelleştirilmiş evrimsel olaylara işaret eden olağandışı genetik varyasyon bölgelerini tanımlamıştır. Elde edilen bulgular, dinamik genetik değişiklikleri yakalamada psödoentropinin gücünü ortaya koymakta ve genetik çeşitliliği yönlendiren evrimsel mekanizmalar hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Çalışma, zaman, genomik konum ve kromozomal varyasyon gibi çok sayıda faktörün birlikte değerlendirilmesinin önemine vurgu yapmakta ve popülasyon genetiği ile evrimsel biyoloji alanlarında gelecekteki araştırmalar için sağlam bir çerçeve sunmaktadır.