YAPAY ZEKÂ TEMELLİ VİDEO MATERYALLERİNİN YABANCILARA TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE ÖĞRENCİLERİN DİNLEME BECERİSİNE ETKİSİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: LALEZAR HOŞGÜL SENEM
Danışman: Durmuş Barış Kır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yapay zekâ (YZ) temelli materyal kullanımının, B1 seviyesindeki öğrencilerin dinleme becerisine etkisi incelenmiştir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden öntest-sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen ile yürütülmüştür. Çalışma grubu, İstanbul Esenyurt Üniversitesi, Dil Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezinde öğrenim gören B1 seviyesindeki 39 yabancı uyruklu öğrenciden oluşmaktadır. Grupların belirlenmesinde sınıf bütünlüğü korunmuş; öntest sonuçlarına göre denk olduğu saptanan sınıflardan, yansız atama yoluyla bir sınıf deney (N=21) ve bir sınıf kontrol (N=18) grubu olarak belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti B1 ders kitabında yer alan sekiz üniteden birer adet seçilen sekiz metin için dinleme başarı testleri geliştirilmiştir. Sekiz haftalık deneysel uygulama sürecinde kontrol grubunda ders kitabındaki işitsel materyaller kullanılırken deney grubunda YZ araçları ile üretilen videolar kullanılmıştır. Geliştirilen testler her hafta düzenli bir şekilde uygulanmıştır. Sürecin sekizinci haftasında sontest uygulaması yapılmıştır. Uygulama süresince dört hafta sonra aynı testler hatırlama testi olarak tekrar uygulanmış ve süreç toplam on iki haftada tamamlanmıştır. Veriler R programı kullanılarak Welch t-testi ve Cohen's d etki büyüklüğü katsayıları ile analiz edilmiştir. Çalışmada süreç boyunca araştırmacı günlüğü tutularak öğrencilerin materyallere yönelik anlık tepkileri ve odaklanma düzeyleri gözlemlenmiş; uygulama sonunda açık uçlu sorular aracılığıyla öğrencilerin sürece dair görüşleri alınmıştır. Elde edilen nitel veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenerek araştırmanın bulguları bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, YZ temelli video materyallerle eğitim gören deney grubunun, kontrol grubuna kıyasla dinleme başarısında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde (d=1,26) bir etki sağladığı saptanmıştır. Deney grubunun standart sapma değerinin (SS=7,46) kontrol grubuna (SS=19,70) göre düşük çıkması, YZ temelli eğitimin sınıf içi başarıyı homojenleştirdiğini göstermiştir. Elde edilen nitel bulgular öğrencilerin YZ temelli videoları daha anlaşılır ve motive edici bulduğunu doğrulayarak nicel sonuçları desteklemiştir. Sonuç olarak YZ temelli materyal kullanımının, dinleme becerisini geliştirmede ve bilginin uzun süreli belleğe aktarılmasında geleneksel yöntemlere göre üstünlük sağladığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Çoklu Ortam, Dinleme Becerisi, Yabancılara Türkçe Öğretimi, Yapay Zekâ