İstanbul Kültür Ortamlarında Karagöz Oyunu (1923-1980)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: UĞUR TOPAL

Danışman: Aynur Koçak

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Karagöz oyunun 1923 ile 1980 yılları arasında İstanbul kültür ortamlarındaki durumunu tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Türk temaşa sanatlarından biri olan Karagöz oyunu, yüzyıllar boyunca İstanbul kültür ortamlarında önemli bir yere sahip olmuş ve şehir halkı tarafından ilgi görmüştür. Osmanlı Devleti zamanında Karagöz oyununa karşı var olan ilgi Cumhuriyet'in ilanından sonra devam etmiş ve 1952 yılında halkevlerinin kapatılmasına kadar sürmüştür. Halkevlerinin kapatılmasından sonra Karagöz oyunu unutulmaya başlanmış ve bu sanatı canlandırmak için çalışmalar yapılmıştır. Günümüzde ise Karagöz oyunu, Ramazan ayına özgü ve çocuklara yönelik bir oyun olarak bilinmektedir. Oysa ki Osmanlı Devleti döneminde ve cumhuriyetin ilanından sonra 1950'li yıllara kadar Karagöz oyunu hem yetişkinlere hem de çocuklara hitap etmektedir. Bu tezin amacı, Cumhuriyet döneminde Karagöz oyununun tarihsel gelişimini, halkevlerindeki rolünü, İstanbul kültür ortamlarındaki önemini ve sadece bir çocuk oyunu olmadığını ortaya koymaktır. Beş bölümden oluşan çalışmanın giriş bölümünde konunun önemi açıklanırken ikinci bölümünde Karagöz oyununun tarihçesi ele alınmış ve Osmanlı ile Cumhuriyet dönemi gelişimi incelenmiştir. Bu bölümde halkevlerinin Karagöz oyunu ile ilgili yaptığı çalışmalar detaylı olarak arşiv belgeleri eşliğinde anlatılmıştır. Üçüncü bölümde Karagöz oyununun genel özelliklerinden bahsedilmiştir. Dördüncü bölümde ise dönemin gazete ile dergilerinden edilen veriler doğrultusunda Karagöz oyununun İstanbul sözlü, yazılı ile elektronik kültür ortamlarına yansımaları detaylı olarak ele alınmıştır. Sonuç bölümde ise elde edilen veriler üzerinden Karagöz oyununun Cumhuriyet dönemindeki durumu üzerine analizler yapılmıştır.