Türkiye'de değişen kentsel koruma politikalarının büyük ulaşım projeleri üzerinden değerlendirilmesi: Tarihi Yarımada örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEMANUR ÖZCAN
Danışman: Elif Örnek
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tarihi Yarımada 1985 yılında Dünya Miras Alanı, 1995 yılında ise kentsel ve tarihi sit, kentsel ve arkeolojik sit ilan edilerek hem ulusal hem de uluslararası statüde korunan tescilli bir alandır. Bugün kentin ulaşım sorunlarına çözüm olarak sunulan projelerden birkaçı olan Yenikapı Transfer Merkezi, Haliç Metro Köprüsü ve Avrasya Tüneli, alternatiflerine rağmen Tarihi Yarımadada yer seçmiş, ister inşa aşamasında ve ister uygulama sonrasında Tarihi Yarımada'nın özellikle kültürel mirasına olumsuz etkileri olmuştur. Büyük ulaşım projelerinden biri olan Yenikapı Transfer Merkezi'nin bulunduğu konum, Marmaray ve metro inşaat kazılarında ortaya çıkan arkeolojik buluntuların açığa çıkmasıyla birlikte binlerce yıl farklı fonsiyonlar için kullanıldığı açığa çıkmıştır. Bugün ise raylı sistemlerin birbirine aktarma noktası olması nedeniyle, alanın taşıyabileceğinden çok fazla nüfusu misafir etmeye başlamış, bu durumda da hem arkeolojik miras tehlike altına hem de çevre yerleşimler soylulaştırma tehdidi altına girmiştir. İkinci olarak seçilen Haliç Metro Köprüsü, tasarımı ile Süleymaniye ve Çevresi Dünya Miras Alanı'nın silüetini olumsuz etkilemesi sebebiyle tartışmaların odağı olmuştur. UNESCO Dünya Miras Komitesi'nin talebiyle hazırlanan etki değerleme çalışmaları sonucunda, bu olumsuzluğu en aza indirecek öneriler doğrultusunda, hem ulusal hem de uluslararası koruma aktörleri tarafından onay alarak bugünkü halini almıştır. Son olarak seçilen proje olan Avrasya Tüneli ise, Marmara kıyılarına eklenen dolgu alanına yapıldığı için Tarihi Yarımada'ya olumsuz etki yaratmaz fikrini ortaya çıkarsa da, yayalaştırılmaya çalışılan tarihi bir alanda, üst ölçekli planlarda lastik tekerlekli araçların azaltılarak raylı sistemlerin artırılması hedeflerine zıt olarak taşıt trafiğini çekmiştir. Mevcut caddenin daha da genişletilerek yerleşimi tamamen kıyıdan koparması, kıyıdaki yeşil alan olarak kullanılan kamusal alanın tamamen tünel girişine ayrılması projenin diğer olumsuz yönlerindendir. Büyük projeler hem arazi kullanımını değiştirmiş hem de kültürel mirası olumsuz olarak etkilemiştir. Sürdürülebilir koruma için ise hem iyi bir yasal altyapıya hem de koruma perspektifi ile karar verebilen aktörlere ihtiyaç vardır. Tarihi bir alana yeni bir yapı eklenmeden önce tüm somut ve somut olmayan değerleri koruyucu önlemler alınmalı, uluslararası koruma yaklaşımları irdelenmeli, mekan özelinde koruma kararları verilmelidir. Anahtar Kelimeler: Kentsel koruma, koruma mevzuatı, büyük ulaşım projesi