Deneysel tasarım uygulanarak yüksek performanslı sıvı kromatografisi ile ilaç analizi ve validasyonu

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, KİMYA ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EVRİDİKİ PİNGO

Danışman: Bürge Aşçı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada şurup preparatlarında etken madde olarak bulunan dekstrometorfan hidrobromür, psödoefedrin hidroklorür, parasetamol, doksilamin süksinat ile katkı maddesi olarak bulunan allura kırmızısı, birillant mavisi ve sakkarinin bir arada tayini için HPLC yöntemi geliştirildi. Sözü edilen maddelerin kromatografik olarak birbirinden ayrılması için C18 kolonda, gradient ve izokratik elüsyon teknikleri kullanılarak farklı akış hızında çeşitli çözücü sistemleri denendi. Spektrofotometrik dedektör kullanılarak 210 nm dalga boyunda maddelerin kromatogramları kaydedildi. Klasik yöntemle bulunan analiz şartları merkezi kompozit tasarımı kullanılarak optimize edildi. Bu tasarımda her bir faktörün hem bireysel hem de birbirleri ile etkileşimleri sonucunda ayırma gücüne etkileri 5 seviyede , 3 faktör ile incelendi. İncelenen seviyeler , akış hızı (FR) için 0.9, 1.0, 1.2, 1.4, 1.5 mL/dak, gradient 1 (GR1) oranı için % 67, 70, 75, 80, 83 fosfat tamponu (0.025 M), gradient 2 (GR2) oranı için % 27, 30, 35, 40, 43 fosfat tamponudur (0.025 M). Toplamda 19 deney yapıldı. Deney sonuçlarına regresyon analizi yapılarak ayırma gücüne etki eden faktörler saptandı. Sonuç güvenilirliğini sağlamak için ANOVA testi uygulandı. Elde edilen veriler ile bir model oluşturuldu. Bu modele göre en iyi ayırmanın 1,4 mL/dak akış hızında hareketli faz bileşimindeki pH 6.0 fosfat tamponu oranın gradient 1 için %75 ; gradient 2 için %40 olduğunda gerçekleştiği görüldü. Geliştirilen yöntemin doğrusallık, tekrarlanabilirlik, doğruluk, tanınma ve tayin sınırı gibi parametreleri incelenerek analitik yöntem validasyonu yapıldı. Çözeltilerin dayanıklılığı analiz edilerek oda sıcaklığında 1 gün, 4Co'de 1 hafta dayanıklı olduğu görüldü. Geliştirilen yöntem kullanılarak bu maddeleri içeren şurup örneği analiz edildiğinde içeriği, 1,16-1,92 aralığında % RSD değerleri ile 0,989 mg/mL dekstrometorfan hidrobromür, 0,681 mg/mL sakkarin, 34,316 mg/mL parasetamol, 2,002mg/mL psödoefedrin, 0,402 mg/mL allura kırmızısı, 0.405 mg /mL doksilamin süksinat ve 1,101x10-3mg/mL birillant mavisi olarak bulundu. Analiz sonucunda bulunan madde miktarları ile etiket değerleri karşılaştırıldı. Dekstrometorfan hidrobromür, sakkarin, parasetamol, psödoefedrin hidroklorür ve doksilamin süksinat için sırası ile 98,90; 97,29; 102,96; 100,10; 97,12 geri kaz kazaanım değerleri elde edildi.