KIYI YERLEŞMESİNDE TOPLUM VE MEKÂN İLİŞKİSİ: BURGAZADA ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BENGİSU GÜNAYDIN
Danışman: Berna Dikçınar Sel
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tarihsel süreçte yaşanan sosyal, ekonomik, politik ve teknolojik gelişmeler; insan ile çevre arasındaki ilişkiyi şekillendiren temel faktörler olarak karşımıza çıkmaktadır. Yerleşmeler, bu gelişmelerin oluşumuna neden olduğu ve daha sonra gerçekleşmeyi sürdürdüğü mekânlardır. Bu özellikleri nedeniyle yerleşmelerin, insan tarafından algılanan ve biçimlenen bir tür "sahne" olduğunu söylemek mümkündür. Bu noktada yerleşmenin fiziksel ve sosyal boyutlarını incelemek, yerleşmeyi açığa çıkaran dinamikler ile kentlerin kimliğini şekillendiren unsurların etkilerini anlayabilmek açısından önemlidir. Yerleşmeyi ve yerleşme kimliğini ortaya çıkaran faktörlerin neler olduğunu kavrayabilmek adına, öncelikle yerleşmeyi açıklarken kullanılan "alan", "mekân" ve "yer" gibi fiziksel yapıyla ilgili kavramlara ilişkin tanımlar incelenmelidir. Daha sonra bu fiziksel yapıların birbirleri arasındaki bağıntı ve ilişkiden yola çıkarak, toplumsal yapıya ilişkin ipuçlarını yakalamaya çalışmak önem kazanmaktadır. Bu nedenle, mekân ve yer kavramları arasındaki etkileşimi anlama süreci söz konusu olduğunda, "mekân"ın "yer" olarak tanımlanmasında başlıca etkenlerden olan "bellek", "algı" ve "aidiyet duygusu" gibi kavramlar dikkat çekmektedir. Bu olguların kentlerin toplumsal yapısının oluşumundaki yerini incelemek de, kentlerin kimliğini açıklayabilmek adına oldukça önemlidir. Bu noktada, "yerin ruhu" (genius loci) ve "kültür" kavramları da fiziksel ve toplumsal çevreyi birbirine bağlayan unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Kimi fiziksel kimi ise toplumsal yapının açıklanabilmesi için gerekli olan tüm bu olguların ortak noktası, yerleşme kimliğini biçimlendiren unsurlar olmalarıdır. Bu olgulara getirilen tanımların araştırılması sayesinde, yerleşmelerin kültürünün oluşum süreçlerini ve söz konusu kültürel yapıdan doğan kimliğin sürdürülebilirliği konularını incelemek daha kolay olacaktır. Hem fiziksel hem de toplumsal dinamiklerinin çeşitliliği nedeniyle, çalışma kapsamında bu alanlara örnek olarak kıyı alanları seçilmiştir. Çalışma kapsamında; söz konusu kavramların mekân ve toplumun etkileşimi sürecine etkilerinin araştırılması amacıyla, çeşitli kıyı tipolojilerine sahip olan İstanbul'un kıyı alanlarına örnek olarak Burgazada ele alınmıştır. Araştırma kapsamında; ikincil kaynaklar üzerinden yazın taraması yapılmış, alan çalışması gerçekleştirilmiş ve yerleşmeye ilişkin diğer bulguların elde edilebilmesi amacı ile sözlü tarih yönteminden yararlanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kıyı kültürü, kültürel bellek, mekân, yerin ruhu ("genius loci"), yerleşme kimliği