Soylulaşma eksenli yerinden edilmenin farklı halleri: Fener-balat ve yeldeğirmeni örnekleri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GİZEM YAĞINLI

Danışman: Tolga İslam

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Soylulaşma literatüründe yerinden edilmenin zamansal boyutuna yönelik ilk kapsamlı tanım ve tipoloji 1985 yılında Peter Marcuse tarafından yapılmıştır. Doğrudan ve dolaylı yerinden edilmenin ayrımını yapan ve yerinden edilme baskısı ve dışlayıcı yerinden edilme gibi iki yeni kavramı literatüre kazandıran Marcuse'un ufuk açıcı çalışması, sonraki yıllarda yerinden edilme üzerine yapılan çalışmaların ana referansı olmuştur. Marcuse'un yaptığı kavramsallaştırma ve soylulaşma eksenli yerinden edilme üzerine yapılan teorik çalışmalar temel alınarak, bu çalışmada, gerçekleşme nedenlerine göre beş farklı yerinden edilme türü tanımlanmıştır: ekonomik yerinden edilme, taciz merkezli yerinden edilme, sosyal yerinden edilme, kültürel yerinden edilme ve politik yerinden edilme. Bu tipolojideki beş kategorinin her biri, Marcuse'un tarif ettiği üç temel yerinden edilme formu (doğrudan yerinden edilme, yerinden edilme baskısı, dışlayıcı yerinden edilme) ile ilişkisi üzerinden incelenmiş ve her bir kategorinin saha çalışmalarının yapıldığı Fener-Balat ve Yeldeğirmeni mahallelerindeki karşılıkları aranmıştır. Her iki mahallede de bu beş yerinden edilme türünün biri hariç (taciz eksenli yerinden edilme) tamamı gözlenebilmektedir. Henüz yaşadıkları mahalleyi fiziksel olarak terk etmemiş yerel sakinlerin önemli bir bölümü üzerinde, ekonomik, sosyal, kültürel ve politik yerinden edilme süreçlerinin olumsuz etkileri farklı seviyelerde gözlenmektedir.