Sulak Alanların Ekolojik Planlama Yaklaşımı ile Ele Alınması: Karkamış Sulak Alanı Örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF NUR MUŞTU
Danışman: Mustafa Var
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünyada sulak alanların uzun yıllar ekosistemdeki önemi anlaşılamamış, bu nedenle kurutulması ve tarım alanı olarak kullanılması gibi yanlış kararlar alınmıştır. Zaman içerisinde öneminin anlaşılması ile sulak alanlar için planlar, yasal ve idari çerçeve oluşturulmuş ve giderek zenginleştirilmiştir. Türkiye bu sözleşmelere taraf olup hukuki araçlarını uluslararası sözleşmelerle uyumlu hale getirmeye çalışmaktadır. 2016 yılında Ulusal Öneme Sahip Sulak Alan ilan edilen Karkamış Sulak Alanı, sulak alan ekosisteminin sunduğu zengin biyolojik çeşitlilik ile doğal; sınır aşan su olan Fırat Nehri üzerinde yer alması nedeniyle jeopolitik açıdan önemlidir. Dünyadaki ve Türkiye'deki birçok doğal alan gibi Karkamış Sulak Alanı da insan kaynaklı etkilerin baskısı altındadır. Çalışmada öncelikle suyun temizlenmesi, sediment depolama ve iklim değişikliğinin hafifletilmesine katkıda bulunmasıyla ekosistemde kilit bir role sahip olan sulak alanların yönetimi, ulusal ve uluslararası düzeyde değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmede sulak alan yönetiminde çok sayıda yetkili kurum, koruma statüsü, kanun ve yönetmeliğin kapsamında olma halinin doğurduğu karmaşıklık temel sorun olarak tespit edilmiştir. Buradan hareketle doğal değeri yüksek alanlara yönelik bütüncül bir yaklaşım olan ekolojik planlama yaklaşımının sulak alan yönetimindeki gerekliliği tartışılmış ve çalışma alanı olarak belirlenen Gaziantep Karkamış Sulak Alanı örneği ekolojik planlama yaklaşımı ile ele alınmıştır. Bu bağlamda Karkamış Sulak Alanı'nın koruma çalışmalarının geç devreye girmesi ile günümüze kadar antropojen etkilere maruz kaldığı, alan ve çevresinde atık yönetimine dair ciddi problemler olduğu, sulak alan tampon bölge sınırı içerisinde hava kirliliğinin tespiti için yeterli ölçüm istasyonunun bulunmadığı, sulak alan içerisinde yer alan Nizip'in önemli bir sanayi odağı olduğu ve Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı'na göre 2023 yılında toplamda 125 gün limit değerlerin aşıldığı ve kalkınma odaklı alanda yapılan barajların habitat daralmasına yol açtığı tespit edilmiştir. Alanın ekolojik değerlerini gözeterek koruma-kullanma dengesinin yeniden tahsis edilmesi önem arz etmektedir. Oluşturulan Ekolojik Master Plan'da bu hedefle arazi kullanım kararları alınmıştır. Çalışmada yer alan Ekolojik Master Plan'ın alt ölçek planlama kararlarına yön vermesi amaçlanmıştır.