Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Teknik Üniversitesi, Türk Musikisi Devlet Konservatuarı, Kompozisyon, Türkiye
Tez Danışmanı: Eray Altınbüken
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Günümüzde pek çok ekolden bestecinin bireysel yöntemlerini, yaklaşımlarını aradığı
bu süreçte Türkiye’de Cumhuriyet döneminin ilk zamanlarından itibaren Anadolu halk
müziği ögelerinin besteciler tarafından sıklıkla kullanılması Türk Beşleri’nden
yeşermiş ve günümüze ulaşan yaygın bir üslup olmuştur. Buna karşın, aynı
coğrafyanın müziği olup köklü tarihi ve edebiyatı ile günümüze sağlıklı bir şekilde
erişmiş, yaşayan ve varolan Osmanlı-Türk Makam Müziği’nin materyalinden yakın
tarihimize kadar bestecilerimizce faydalanılmadığı gözlemlenmiştir. Bestecilerin
üretim sürecindeki kararlarına siyasi ve sosyolojik çeşitli nedenlerin de sirayet etmesi
sonucu ile oluşmuş bu tutum zamanla kırılmıştır. Günümüz Türkiye’sinde Osmanlı-
Türk Makam Müziği; eğitiminin yaygınlaşması, kurumsallaşması, ve üretimin artarak
müziğin halka daha çok arz edilmesi sonucunda yaygınlaşmıştır. Türkiye’de yaşayan
günümüz çoksesli müzik bestecileri için Osmanlı-Türk Makam Müziği’nin
enstrümanları, nazari yapısı, edebiyatı ve kültürel geleneği ilham ve materyal kaynağı
haline gelmiştir. Bu postmodern yaklaşımın örneklerini pek çok günümüz Türk
bestecisinin eserlerinde görmek artık mümkündür. Osmanlı-Türk Makam Müziği
materyalinin Türkiye’deki çoksesli müzik bestecilerince işlenişini irdeleyen bir
çalışmanın bulunmaması, bu çalışmanın ortaya çıkış nedenidir.
Tez kapsamında öncelikle Osmanlı-Türk Makam Müziği’nin ses sistemine ve
yapıtaşlarına kısa bir bakışta bulunulmuştur. Burada notasyon, makamlar ve
makamları oluşturan çeşniler, makamların donanım ve seyir özellikleri, Türkiye’de
çoksesli müzik besteciliğinin tarihi kısaca tartışılmıştır. İkinci bölümde Osmanlı-Türk
Makam Müziği’nden materyal kaynağı olarak istifade eden seçilmiş bestecilerin
özgeçmişleri ve seçilen birer eserlerinin Osmanlı-Türk Makam Müziği ögelerinin
kullanımı açısından analizleri yapılmıştır. Bu analizlerden hareketle, her bir bestecinin
hangi Osmanlı-Türk Makam Müziği ögelerini kullandığı, ne gibi yöntemlere
başvurduğu, hangi ögelerin daha sık kullanıldığı, hangilerineyse rastlanmadığı
gösterilmiştir.
Bu çalışmada analiz edilen eserler belirlenirken, gerek günümüzde gelinen noktaya
kapsamlı bir bakış getirebilmek, gerekse okurların bahsi geçen eserlerin
performanslarına, kayıtlarına, hatta bestecilerine kolayca ulaşabilmeleri için; günümüz
Türk bestecileri arasından bir seçki yapılmış; birbirinden farklı ekollerden ve yaş
gruplarından beş besteci seçilmiştir. Bu beş bestecinin her birinin konuya hangi
açılardan yaklaştığının tespit edilmesi açısından, her bestecinin konuyla ilgili en çok
materyali barındırdığını düşünülebilecek birer eseri çalışma kapsamına alınmıştır.
Hasan Uçarsu’nun (1965) “Lamento”, Özkan Manav’ın (1967) “Taksim”, Onur
Türkmen’in (1972) “Hat”, Oğuzhan Balcı’nın (1977) “İstanbul Hatırası” ve Sadık
Uğraş Durmuş’un (1978) “1V4K” adlarındaki eserleri içerdiği Osmanlı-Türk Makam
Müziği ögeleri bakımından analiz edilmiştir. Bu çalışmamızın sonuçlarının yeni nesil
bestecilerin ve müzikologların çalışmalarına ışık tutması amaçlanmıştır.