Kentsel Dönüşüm Süreçlerinde Dijital Araçlar ve Katılımcı Yönetişim: İstanbul’dan Aşama Temelli Bir Çalıştay Deneyimi
Mimarist, cilt.26, sa.2, ss.1-17, 2026 (Hakemli Dergi)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 26 Sayı: 2
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Mimarist
- Derginin Tarandığı İndeksler: Avery Index to Architectural Periodicals (AIAP)
- Sayfa Sayıları: ss.1-17
- Yıldız Teknik Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Marmara Belediyeler Birliği tarafından düzenlenen Marmara Uluslararası Kent Forumu (MARUF 2025) kapsamında, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Deprem Risk Yönetimi ve Kentsel İyileştirme Dairesi Başkanlığı Kentsel Dönüşüm Planlama Şube Müdürlüğü tarafından, İstanbul’daki çeşitli ilçe belediyelerinde kentsel dönüşüm alanında çalışan uzmanların katılımıyla bir çalıştay gerçekleştirilmiştir. Çalıştayın çıkış noktası; İstanbul’da dönüşüm süreçlerinde sıkça karşılaşılan finansal belirsizliklerin, kurumlar arası koordinasyon sorunlarının, iletişim eksikliğinin ve güven kırılmalarının hem uygulama hızını hem de toplumsal kabulü zayıflatmasıdır.
Bu çalışmanın amacı, İstanbul’da yerel yönetim uzmanlarının kentsel dönüşüm uygulamalarına ilişkin deneyimleri üzerinden sorun alanlarını önceliklendirmek ve özellikle bilgi paylaşımı, katılım, koordinasyon ve şeffaflık boyutlarını destekleyebilecek dijital mekanizmaları RIBA Plan of Work aşamalarıyla ilişkilendiren analitik bir çerçeve geliştirmektir. Araştırma üç aşamalı bir süreçte yürütülmüştür. İlk aşamada uzmanların uygulama deneyimlerinden hareketle sorun havuzu oluşturulmuş ve çevrimiçi anket aracılığıyla sorunlar önceliklendirilmiştir. İkinci aşamada katılımcılar, kentsel dönüşüm sürecinde kullanılabilecek dijital katılım mekanizmalarına ilişkin öneriler geliştirmiştir. Son aşamada ise çalıştay verileri, çalıştay sonrasında araştırmacılar tarafından analiz edilerek RIBA Plan of Work (0-7) aşamalarıyla ilişkilendirilmiş ve aşama-aktör-dijital araç ilişkisini gösteren bir analitik çerçeve oluşturulmuştur.
Elde edilen bulgular, dönüşüm sürecinde en kritik sorunların kira desteği ve teşviklerin yetersizliği, hak sahiplerinin sınırlı maddi imkânları, rezerv konut eksikliği ve finansmana erişimde yaşanan güçlükler etrafında yoğunlaştığını göstermektedir. Buna ek olarak, şeffaflık eksikliği ve bilgi kirliliği, katılımın zayıf kalması ve yüklenici firmalara duyulan güvensizlik gibi yönetişim temelli sorunların süreci tıkadığı görülmüştür. Bu çerçevede geliştirilen öneriler, dijital katılım mekanizmaları ve ortak veri paylaşım platformları gibi araçlarla dönüşüm sürecinin erken aşamalardan itibaren daha şeffaf, izlenebilir ve müzakereye açık biçimde kurgulanmasına odaklanmaktadır.
Çalışmanın özgün katkısı, kentsel dönüşüm sorunlarını uzman temelli bir önceliklendirme yaklaşımıyla görünür kılarken, bu sorunlara yönelik dijital araç önerilerini RIBA aşamaları üzerinden sistematik biçimde eşleştirerek yerel yönetimler için uygulanabilir bir yol haritası üretmesidir.