Akademik Veri Yönetim Sistemi
Türkiyat Mecmuası, cilt.1, sa.1, ss.1-19, 2026 (Scopus)
Güney Sibirya halklarının sözlü kültüründe önemli bir yere sahip olan Maaday-Kara Destanı, kahramanlık anlatısı yapısının yanında zengin sembolik ögeleriyle dikkat çeker. “Kitonyen” (Chthonian) kavramı ise yer altında yaşayan tanrılar ve ruhlar ile tekinsiz kabul edilen ögeleri tanımlamaktadır. Çalışmada, destanda yer alan kitonyen yiyecek ve içecekler, metin çözümlemesi yöntemiyle değerlendirilmiş; bu gıdaların kahramanın sınavları, dönüşüm süreçleri ve yer altı yolculukları sırasında nasıl kullanıldığı işlevleri ve sembolik anlamlarıyla irdelenmiştir. Bu yiyecek ve içeceklerin, yer altı güçleriyle bağlantılı figürlerle etkileşimde belirleyici rol oynadığı ve kimi zaman sınır aşımı, kimlik değişimi ya da bilgi edinimi gibi işlevler üstlendiği tespit edilmiştir. Ayrıca, bu unsurların ekolojik ve kültürel bağlamları da göz önünde bulundurularak destanın kozmolojik yapısıyla nasıl bütünleştiği ortaya konmuştur. Çalışmanın amacı bu destandaki yiyecek ve içeceklerin işlevsel çeşitliliğini ortaya koyarak sözlü kültürün çözümlemesine yönelik yeni bir perspektif sunmaktır. Bu bağlamda Maaday-Kara Destanı’nda yer altı dünyasıyla kurulan ilişkilerin, bireysel dönüşüm süreçlerinin ve kozmolojik algının ifadesi olan bu unsurlar, destanın çok katmanlı yapısını anlamada önemli bir anahtar işlevi görmektedir. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımıyla hazırlanmış olup metin çözümlemesi yöntemi temel alınmıştır. Makalede, destanın 1998 yılında Emine Gürsoy-Naskali tarafından Türkiye Türkçesine kazandırılmış versiyonu temel alınmıştır.