Çelebi Operasındaki Bariton Rolü Hasan Çavuş Üzerine Bir İnceleme ve Performans Önerileri

Creative Commons License

Ekşioğlu Ş., Yüceer Nıshıda E. M.

Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi, cilt.12, sa.126, ss.2930-2942, 2025 (Hakemli Dergi)

Özet

Bu çalışmada Cemal Reşit Rey’in; 1973–1975 yılları arasında 4 perde olarak bestelediği ve orkestrasyonunu yaptığı tek operası olan Çelebi operasındaki Hasan Çavuş karakterinin dramatik ve müzikal açıdan incelenmesini amaçlanmaktadır. Eser, Cemal Reşit Rey’in ağabeyi Ekrem Reşit Rey tarafından kaleme alınan librettosu ile dönemin toplumsal ve tarihsel dinamiklerini yansıtır. Eserin bir diğer önemli özelliği de Rey’in diğer operaları sadece Fransızca librettoya sahipken hem Türkçe hem Fransızca yazılan tek Rey operası olmasıdır. Uzun yıllar sahnelenmeyi bekleyen eserin prömiyeri, bestelendikten tam 50 yıl sonra 19 Nisan 2025 tarihinde Ankara Devlet Opera ve Balesi tarafından Ankara’da gerçekleştirilmiştir (Kalyoncuoğlu, 2025).

Bu makalede Çelebi operasındaki Hasan Çavuş rolünün müzikal yapısı ve dramatik işlevi analiz edilmiştir. Karakterin sosyal konumu ve hikâye örgüsündeki işlevi; müzikal öğeler ve vokal unsurlarıyla birlikte incelenerek bariton sesin genel özellikleri itibariyle mercek altına alınmıştır. Bu performansı göstermiş baritonların söylemiş olduğu diğer roller de bilgi vermesi açısından eklenmiştir. İnceleme dahilinde rolün hangi tür sesler tarafından ve nasıl seslendirilmesi gerektiği; eserin partisyonu üzerindeki ifadeler temel alınarak bu rolü seslendirecek baritonlara rehberlik etmesi amacıyla öne çıkarılmıştır.

In this study, the character of Hasan Çavuş in Çelebi—the only opera by Cemal Reşit Rey composed in four acts between 1973 and 1975 with a completed orchestration—is examined from both dramatic and musical perspectives. Reflecting the social and historical dynamics of its period, the work features a libretto written by the composer's elder brother, Ekrem Reşit Rey. Another significant characteristic of the work is that it is the only opera by Rey written in both Turkish and French, whereas his other operas possess only French librettos. After waiting many years to be staged, the work’s premiere was held in Ankara on April 19, 2025, by the Ankara State Opera and Ballet, exactly 50 years after its composition.While analyzing the role of Hasan Çavuş in the opera Çelebi, this article scrutinizes the character’s social standing and function within the narrative arc, alongside musical and vocal elements, in relation to the general characteristics of the baritone voice. To facilitate a comparison, the previous roles performed by baritones who have portrayed this character were also included in the text, based on the archives of the State Opera and Ballet and the artists’ biographies. Within the scope of this investigation, the question of which voice types should perform the role and the technical manner of its execution are highlighted, based on the markingsand expressions found in the work’s score.