Rasim Özdenören'in Düşünce Yönelimleri


Creative Commons License

Taşdelen V.

Hece, ss.14-26, 2011 (Hakemsiz Dergi)

  • Basım Tarihi: 2011
  • Dergi Adı: Hece
  • Sayfa Sayıları: ss.14-26

Özet

Çağımızın düşünsel duyarlığını temsil eden pek çok felsefe akımı vardır. 1900’lü yılların başından itibaren fenomenoloji, varoluşçuluk, personalizm, yapısalcılık, post-yapısalcılık, postmodernizm, yapıbozum gibi içerisinde ülkemizdeki düşünsel hareketliliği de yakından etkilemiş olan akımlar vardır. Bunun yanında psikanaliz gibi psikolojik, Marksizm gibi siyasi ve ideolojik akımlar da ortaya çıkmıştır. Bu akımlar sanattan edebiyata, siyasetten eğitime birçok alanda etkili olmuş, yankı bulmuştur. Pek çok ülkede, kendilerini bu düşünce akımları içinde gören sanatçılar, filozoflar, şair ve yazarlar çıkmıştır.

Özdenören’in düşünce yönelimlerini anlamak için, çağdaş düşüncenin renklerinden haberdar olmak katkı sağlayabilir. Onun eserleri bu akımların bazılarından gerek biçim gerekse içerik açısından esinler taşır. Yine de şunu söylemek gerekir: Özdenören’in kendisini içinde gördüğü, öğretisini benimsediği, izleyicisi olduğu bir düşünce akımından söz edemeyiz. Bu, hem Özdenören, hem de söz konusu düşünce akımı için gereksiz bir yakıştırma olurdu. Ama Özdenören’in okuduğu, etkilendiği, beslendiği kaynaklar vardır. O, bu kaynaklardan aldığı verileri çeşitli yazılarında kullanmıştır. Onun doğrudan doğruya bir akımdan etkilendiğini söylemek yerine okuma biçimlerinden söz etmek daha uygun bir yaklaşım olacaktır. Ancak bu okumaların pasif bir okuma değil aktif bir okuma olduğunu, aldığı verileri kendi bakış açısından değerlendirdiğini, yorumladığını, bu şekilde “özümsediğini” söylemek de gerekir. O, kendi ufkundan, kendi bilinç süzgecinden, yaptığı okumalardan eserine yansıyacak süzmeler yapmıştır. Bu okumalar bir seçme ve kendine mal etme edimidir. Bu özümseyici tutumun temel ölçütünü, geleneksel İslam inancı ve Anadolu kültürünün öz değerleri oluşturur.

Özdenören, yaptığı okumalarla bakış açısını genişletmiş, düşünce zeminini sağlamlaştırmış, algılama ve yorumlama gücünü zenginleştirmiştir. Onun Batı düşüncesiyle ilişkisi bu okumalar üzerinden kurulabilir. Batı düşüncesine sık sık göndermede bulunmasına karşın, yine de Batılı düşünme biçimine karşı eleştirel bir tavır sergiler; özellikle modernizmin öne çıkardığı öğreti ve ilkelerle hesaplaşma içindedir. Bu nedenle modernizm, sıkça yolunun düştüğü bir uğraktır. Özdenören’in düşünce tutumlarının aydınlatılması açısından bu uğrağın tanınmasında yarar vardır. Biz bu yazımızda onun çağdaş düşünce ile olan ilgisini daha çok “modernizm eleştirisi” üzerinden kurmaya çalışacağız.