Akademik Veri Yönetim Sistemi
12. Yıldız Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, İstanbul, Türkiye, 4 - 05 Aralık 2025, ss.180, (Özet Bildiri)
Bu çalışma, farklı tarihsel ve coğrafi bağlamlarda doğmuş Avrupa Barok müzik estetiği ile Anadolu Barak geleneği arasında duygu, ifade, icra ve vokal ornamentasyon (süsleme) anlayışı bakımından kurulabilecek ortak noktaları incelemektedir. “Barok” ve “Barak” kelimeleri, köken bakımından birbirinden bağımsız olsa da, ses benzerlikleri aracılığıyla ilgi çekici bir kavramsal çağrışım yaratmaktadır. Avrupa’da 17. yüzyılda gelişen Barok müzik, duyguların sanatsal olarak biçimlendirilmesine dayanan “affekt teorisi” çerçevesinde, süsleme (ornamentation), dramatik ifade ve teatral jestlerle tanımlanmıştır. Buna karşılık Anadolu’nun Güneydoğu ve Orta bölgelerinde yaşayan Barak Türkmenlerinin müzik geleneği, sözlü kültüre dayalı bir aktarım içinde, doğrudan duygusal dışavurumun hâkim olduğu özgün bir icra anlayışı sergilemektedir. Her iki gelenekte de “süsleme” yalnızca teknik bir ayrıntı değil, müziğin anlamını taşıyan temel bir estetik ögedir. Bu çalışmanın amacı bu iki müzik geleneğinin vokal icra anlayışında süsleme (ornamentasyon) kavramını karşılaştırarak, kültürler arası estetik bir köprü kurmaktır. Barok dönemde müziğin temel amacı, süslemeyi müzikal retoriğin bir parçası olarak ele alıp duyguları (“affekt”leri) dinleyiciye aktarmaktır. Barok müzikte icracı, notaya bağlı kalmakla birlikte doğaçlama süslemeler yaparak müzikte teatral bir ifade yaratmaktadır. Barak müziğinde (havasında) ise ornamentasyon, yazılı değil sözlü bir gelenek üzerinden aktarılır. Barak havaları, sesin doğrudan kontrolüyle yapılan mikrotonal süslemeler, “ağız kırma” ve “ses çekme” teknikleriyle şekillenir. Bu süslemeler, hem icracının bireysel duygusunu hem de topluluğun kolektif hafızasını taşır. Barok müzikte “affekt teorisi” ile her duygunun belirli bir melodik ve armonik karşılığı vardır. Handel’in “Lascia ch’io pianga” aryasında, uzun süslemeler acının estetik biçime dönüşmesini sağlar. Barak havalarında ise bu estetik biçimlendirme doğrudandır; icracı, sesini kırarak, boğazını kullanarak duyguyu biçimsizleştirmeden iletir. İkisinde de hedef, dinleyicide duygusal rezonans yaratmaktır. Her ikisi de insanın duygusunu sese dönüştürme çabasını ortak noktada buluşturur. Bu bağlamda ornamentasyon, müzikte yalnızca bir teknik değil, insan ruhunun kültürler arası estetik dili olarak yorumlanabilir.