Akademik Veri Yönetim Sistemi
THE JOURNAL OF ACADEMIC SOCIAL SCIENCE STUDIES, cilt.18, sa.104, ss.321-344, 2025 (Hakemli Dergi)
Tarih boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yapan yerleşimlerde siyasi koşullar, nüfus yapısı, dini ve kültürel ilişkiler sürekli bir değişim göstermiştir. Bu değişim sürecinde, özellikle dini yapılar, inşa edildikleri dönemde birer odak noktası olarak öne çıkarken, zamanla kullanıcılarının azalması veya tamamen yok olmasıyla atıl duruma düşmüş ve bu durum toplumsal belleğin önemli bir ögesinin kaybolmasına neden olmuştur.
Bu tarz yerleşimlerin yoğunlukla var olduğu Türkiye’nin doğusundaki bölge Ortaçağ’da Ermeni hanedanlıkları için önemli bir yerleşim alanı olmuştur. Bu hanedanlıklardan biri de 10.yüzyılda Van Gölü çevresinde kurulan Vaspurakan Krallığı’dır. Krallık bölgede geniş çaplı imar faaliyetlerinde bulunarak çok sayıda manastır inşa etmiş ve söz konusu yapı toplulukları Ermeni-Hristiyan dini mimarisinin önemli örnekleri olarak günümüze ulaşmıştır. Ancak yerleşimlere uzak kırsal alanlarda konumlanmaları ve kullanıcılarını kaybetmeleri nedeniyle manastırların çoğu harap haldedir ve yok olmaya yüz tutmuştur.
Mimari bütünlüklerini kısmen koruyabilmiş manastır yapı topluluklarını oluşturan kiliseye bitişik olarak inşa edilmiş jamatun mekanlarıyla özgünlük değeri taşıyan kültürel miras varlıklarını belgelemek ve koruma önerilerini değerlendirmek çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Bu bağlamda, Van Gölü etrafında bulunan, kilisesi ayakta olan Garmravank, St. Thomas ve Goms Manastırları mimari özellikleri, yapım tekniği, koruma değerleri ve sorunları açısından irdelenmiştir. Böylelikle Van Gölü ve çevresinin Ortaçağ döneminden günümüze ulaşan temsilcileri olan manastırlar koruma disiplini kapsamında değerlendirilerek, bilinirliklerini arttırmak ve toplumsal hafızaya katkı sağlamak için koruma önerileri sunulmuştur