Cezaevi Kültüründe Mümessilliğin Yaşanmış Deneyimi

Bu makale, Türkiye’deki modern cezaevlerindeki adli koğuşlarda gündelik yaşamı ve geleneksel koğuş ağası sisteminden çağdaş koğuş mümessili sistemine geçişi incelemektedir. Silivri Cezaevi’nde kalmış iki eski adli mahkûmla gerçekleştirilen niteliksel saha araştırması ve derinlemesine görüşmelere dayanan bu çalışma, hapsedilme sürecinin hem resmî kurumsal disiplin gücü hem de gayriresmî mahkûm hiyerarşisi tarafından şekillenen ikili bir kontrol sistemi aracılığıyla işlediğini ortaya koymaktadır. Resmî olarak reddedilmesine rağmen, temsil sistemi hem idarenin koğuşları dolaylı biçimde yönetmesinin hem de mahkûmların birbirleri üzerinde güç tesis etmesinin temel mekanizması olarak varlığını sürdürmektedir. Emek bölümü, mekân kullanımı ve günlük rutinler gibi kıt kaynaklar üzerindeki denetim, temsil ilişkisini sembolik bir otoriteden gündelik bir tahakküm biçimine dönüştürmektedir. Şiddet, keyfî kurallar ve puan esasına dayanan “iyi hâl” sistemi birbirine içkin olup, mahkûmların gayriresmî liderlere olan bağımlılığını azaltmak yerine çoğu zaman artırmaktadır. Çalışma, çeşitli kavramsal çerçeveleri bir araya getirerek hapishaneyi karmaşık bir toplumsal ve mekânsal olgu olarak ele almaktadır. Bu bağlamda hapishane mimarisi, gözetim mekanizmaları ve mahkûm hiyerarşileri, hayatta kalma, fırsatçı dayanışma ve çete örgütlenmesine dayalı bir hapsetme düzeni üretmek üzere birlikte işleyen unsurlar olarak değerlendirilmiştir.