Türkiye’de öğrenci algılarına göre öğretmenle ilişkili sınıf ekolojisi ve okuma başarısı: PISA 2018 verilerine dayalı çok düzeyli bir analiz

Creative Commons License

Omay Y., Göktentürk T.

OPUS Toplum Araştırmaları Dergisi, sa.23, ss.1-18, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu araştırmada PISA 2018 verileri kullanılarak Türkiye’deki 15 yaş grubu öğrencilerin okuma başarısı ile öğrencilerin algılarına dayalı öğretmenle ilişkili sınıf ekolojisi değişkenleri arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Okul ekolojisi bakış açısına dayanan çalışmada öğrencilerin algılarına dayalı altı öğretmenle ilişkili değişkene odaklanılmıştır: uyarlanabilir öğretim, öğretmen yönlendirmeli öğretim, öğretmen geri bildirimi, öğretmen desteği, öğretmen coşkusu ve öğretmenin okumaya katılımı teşvik etmesi. Araştırma örneklemi 6.890 öğrenciden oluşmuştur. Öğretmenle ilişkili maddelerdeki eksik veriler çoklu atama metoduyla ele alınmış, okuma başarısı ise on makul değer kullanılarak modellenmiştir. Öğrencilerin birinci seviyeyi, okulların ise ikinci seviyeyi oluşturduğu iki seviyeli hiyerarşik lineer modeller kurulmuştur. Bulgular uyarlanabilir öğretim, öğretmen desteği ve öğretmenin okumaya katılımı teşvik etmesinin okuma başarısıyla pozitif yönde ilişkili olduğunu göstermiştir. Buna karşılık öğretmen yönlendirmeli öğretim ve öğretmen geri bildirimi okuma başarısıyla negatif yönde ilişkili bulunmuş; öğretmen coşkusu ise istatistiki olarak anlamlı bulunmamıştır. PISA 2018 okuma başarısı verilerini öğrencilerin algılarına dayalı öğretmenle ilişkili sınıf ekolojisi değişkenleriyle birlikte ele alan bu çalışma, Türkiye bağlamında algılanan öğretim ortamlarının okuma performansıyla ilişkisini anlamaya katkı sunmaktadır. Sonuçlar öğrencilerin algılarına dayalı öğretmenle ilişkili sınıf ekolojisinin okuma performansıyla tek yönlü bir ilişki göstermediğini; farklı öğretim boyutlarının okuma başarısıyla farklı biçimlerde ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. 

This study examined the associations between student-perceived teacher-related classroom ecology variables and reading achievement among 15-year-old students in Türkiye using PISA 2018 data. Grounded in a school ecology perspective, it focused on six student-perceived variables: adaptive instruction, teacher-directed instruction, teacher feedback, teacher support, teacher enthusiasm, and teacher stimulation of reading engagement. The analytic sample included 6,890 students nested within schools. Missing responses to teacher-related questionnaire items were handled through multiple imputation, and reading achievement was modeled using all ten plausible values. Two-level random-intercept hierarchical linear models were estimated with students at Level 1 and schools at Level 2. Adaptive instruction, teacher support, and teacher stimulation of reading engagement were positively associated with reading achievement. In contrast, teacher-directed instruction and teacher feedback were negatively associated with reading achievement, whereas teacher enthusiasm was not statistically significant. By linking PISA 2018 reading achievement data with student-perceived teacher-related classroom ecology variables, this study contributes to understanding how perceived instructional environments are associated with reading performance in Türkiye. The findings suggest that teacher-related classroom ecology is not uniformly associated with reading performance; rather, different teaching dimensions relate to reading achievement in distinct ways.