Yapay Zekanın Tekinsiz Vadisi: İlkokul Öğrencilerinin Yapay Zekânın İnsan Özellikleri Atfetmesinden Kaynaklanan Korkuları
Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, cilt.64, sa.64, ss.146-167, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 64 Sayı: 64
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.15285/maruaebd.1744148
- Dergi Adı: Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.146-167
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Yıldız Teknik Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, ilkokul öğrencilerinin yapay zekâ (YZ) korkularını “Tekinsiz Vadi” teorisi bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel desenli çalışmada, 10 –11 yaşındaki sekiz öğrenciyle görüşülmüş ve veriler gömülü teoriyle analiz edilmiştir. Bulgular, korkuların “her şeyi bilme”, “unutmama” ve “otonom gelişim” temalarında toplandığını göstermektedir. Öğrenciler YZ’yi insan gibi fakat kusursuz bir rakip olarak görmekte; bu durum varoluşsal tehdit, mahremiyet kaybı ve kontrol yitimi kaygılarını tetiklemektedir. Sonuç olarak, öğrencilerin fiziksel özelliklerden ziyade YZ’nin bilişsel yeteneklerine dayalı bir “Zihnin Tekinsiz Vadisi” deneyimledikleri saptanmıştır. Çalışma, bu kaygıları azaltmak için YZ’nin istatistiksel doğasını ve sınırlarını öğreten kapsamlı bir YZ okuryazarlığı eğitimi önermektedir.
This study aims to examine the artificial intelligence (AI) fears of primary school students within the context of the “Uncanny Valley” theory. In this study, which employed a qualitative design, interviews were conducted with eight students aged 10–11, and the data were analysed using grounded theory. The findings indicate that the fears are grouped under the themes of “omniscience”, “permanent memory”, and “autonomous evolution”. Students perceive AI as a human-like yet flawless rival; this situation triggers anxieties regarding existential threats, loss of privacy, and loss of control. Consequently, it was determined that students experience an “Uncanny Valley of Mind” based on AI’s cognitive capabilities rather than its physical features. This study proposes a comprehensive AI literacy education that teaches the statistical nature and limitations of AI to mitigate these anxieties.