SABİHA SERTEL’İN 1919 YILI BÜYÜK MECMUA YAZILARINDA KADIN KİMLİĞİNİN KAMUSAL İNŞASI VE GAZETECİLİK PRATİĞİ

Bu çalışma, Mütareke döneminde "kadın meselesini", toplumsal cinsiyet kimliklerinin ve yurttaşlık anlayışlarının söylemsel düzeyde yeniden müzakere edildiği tarihsel bir inşa alanı olarak ele almaktadır. Mütareke döneminin yarattığı siyasal ve toplumsal dönüşüm atmosferi, kadınlık, yurttaşlık ve modernleşme tartışmalarını kamusal gündemin temel unsurlarından biri hâline getirmiş; bu süreç gazeteciliği söz konusu dönüşümün başlıca söylemsel araçlarından biri konumuna taşımıştır. Araştırmanın odağını, Sabiha Sertel’in 1919 yılında Büyük Mecmua’da yayımlanan "Kadınlığa Dair" başlıklı on makalesi oluşturmaktadır. Çalışma, Sertel’in gazeteciliğini kadın öznelliğinin, kamusal yurttaşlık anlayışının ve modern kadınlık idealinin gazetecilik söylemi aracılığıyla üretildiği normatif ve pedagojik bir kamusal pratik olarak kavramsallaştırmaktadır. Nitel söylem çözümlemesine dayanan inceleme, Sertel’in metinlerinin yalnızca kadınların eğitim, çalışma yaşamı ve siyasal temsil gibi hak taleplerini görünür kılmadığını; aynı zamanda bu taleplerin hangi toplumsal, ahlaki ve siyasal koşullar altında meşru kabul edileceğini tanımlayan bir çerçeve kurduğunu göstermektedir. Analiz bulgularına göre Sertel’in temel talepleri; kadınların yükseköğrenim hakkı, çalışma yaşamına katılımı ve ekonomik bağımsızlığı, cemiyetler aracılığıyla toplumsal dayanışma ve yardım faaliyetlerinde örgütlenmesi ile nihayet seçme ve seçilme hakkını kapsayan siyasal temsil taleplerinden oluşmaktadır. Bununla birlikte bu talepler, bireysel özgürlükler ekseninde mutlak haklar olarak değil; eğitimli annelik, üretken yurttaşlık, toplumsal sorumluluk, ahlaki olgunluk ve ulusal kalkınmaya katkı gibi yükümlülüklerle ilişkilendirilerek gerekçelendirilmektedir. Bulgular, kadın kimliğinin ahlaki, pedagojik, ekonomik ve siyasal olmak üzere dört birbirini tamamlayan eksende aşamalı biçimde yeniden kurgulandığını; kadınların kamusal alandaki meşruiyetinin de bu çerçeve içerisinde inşa edildiğini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede çalışma, erken dönem Türk kadın hareketini yalnızca kadın haklarının tarihsel gelişimi üzerinden değil, bu hakların gazetecilik söylemi içerisinde nasıl anlamlandırıldığı, hangi retorik stratejiler aracılığıyla meşrulaştırıldığı ve nasıl bir kamusal yurttaşlık modeliyle ilişkilendirildiği perspektifinden incelemektedir. Böylece Sabiha Sertel’in gazeteciliği, kadınların hangi haklara sahip olması gerektiğini açıklayan bir söylemin ötesinde; bu hakların hangi toplumsal değerler, yurttaşlık sorumlulukları ve kamusal normlar çerçevesinde talep edilmesi gerektiğini öğreten bir kamusal pedagoji olarak değerlendirilmektedir. Bu yönüyle çalışma, kadın haklarının hangi söylem stratejileriyle meşrulaştırıldığını ve gazeteciliğin bu süreçte nasıl kurucu bir rol üstlendiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Sabiha Sertel, Büyük Mecmua, Kadın Kimliği, Gazetecilik Pratiği.