MEHMET SİYAH KALEM’İN MODERN TÜRK RESMİNE ETKİSİ THE INFLUENCE OF MEHMET SIYAH KALEM ON MODERN TURKISH PAINTING
AHI EVRAN INTERNATIONAL CONGRESS ON SCIENTIFIC RESEARCH - VI, Priştine, Kosova, 4 - 07 Temmuz 2026, ss.55-56, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Priştine
- Basıldığı Ülke: Kosova
- Sayfa Sayıları: ss.55-56
- Yıldız Teknik Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
ÖZET Bu çalışma, Mehmet Siyah Kalem’e atfedilen eserlerin Türk resim sanatı üzerindeki etkilerini biçim ve içerik bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, Siyah Kalem’in özgün sanatsal dili; Yüksel Arslan, Mehmet Güleryüz, Neşet Günal, Ömer Uluç ve Erol Akyavaş gibi modern Türk sanatının öncü isimlerinin üretimleriyle karşılaştırmalı bir perspektifle ele alınmıştır. Bu doğrultuda, söz konusu sanatçıların figür anlayışları, deformasyon yöntemleri, ekspresif üslupları ve tematik yönelimleri üzerinden Siyah Kalem’in izleri sürülmüştür. Mehmet Siyah Kalem’e atfedilen eserlerin Batı sanat geleneğiyle doğrudan bir ilişki kurmadığı; aksine Orta Asya göçebe kültürü, Şamanist inanç sistemleri, Maveraünnehir coğrafyası ve İslam öncesi Doğu sanat gelenekleriyle bağlantılı, nevi şahsına münhasır bir yapı sergilediği saptanmıştır. Resimlerde gözlemlenen ekspresif figürler, abartılı anatomik kurgular, kompozisyonel dağınıklık ve figür-mekân ilişkisindeki kopukluklar; sanatçının akademik kanonlardan ziyade halk kültürü ve ritüel temelli bir görsel dil geliştirdiğini kanıtlamaktadır. Çalışmada ayrıca M. Ş. İpşiroğlu ve Sabahattin Eyüboğlu’nun konuya dair kuramsal yaklaşımları tartışılmış; Siyah Kalem sanatının Antik Yunan veya Rönesans estetiğiyle açıklanamayacağı, bunun yerine çok katmanlı Doğu kültürleri içerisinde konumlandırılması gerektiği vurgulanmıştır. Eserlerdeki Şamanist ve İslami öğelerin birlikteliği, Türk resim sanatında özgün bir ifade alanı oluşturan bir sentez olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak Mehmet Siyah Kalem; modern Türk resminde figüratif deformasyon, anlatımcı üslup ve kültürel referans çeşitliliği açısından temel bir esin kaynağıdır. Bu etkileşimin sistemli analizi, sanat tarihi literatürüne katkı sunmanın yanı sıra çağdaş sanatçılar için de alternatif bir estetik ve entelektüel zemin teşkil etmektedir. Anahtar Kelimeler: Mehmet Siyah Kalem, Figüratif Deformasyon, Şamanist İkonografi, Göçebe Sanat Geleneği, Modern Türk Resmi. ABSTRACT This study aims to examine the influence of artworks attributed to Mehmet Siyah Kalem on Turkish painting in terms of form and content. The research examines Siyah Kalem’s distinctive artistic language through a comparative perspective with the works of pioneering figures in modern Turkish art, such as Yüksel Arslan, Mehmet Güleryüz, Neşet Günal, Ömer Uluç and Erol Akyavaş. In this vein, traces of Siyah Kalem have been traced through the figurative approaches, deformation techniques, expressive styles and thematic orientations of these artists. It has been established that the works attributed to Mehmet Siyah Kalem do not establish a direct connection with the Western artistic tradition; rather, they exhibit a unique structure linked to Central Asian nomadic culture, Shamanist belief systems, the geography of Maveraünnehir, and pre-Islamic Eastern artistic traditions. The expressive figures, exaggerated anatomical constructions, compositional disorder and disconnections in the figure-space relationship observed in the paintings demonstrate that the artist developed a visual language rooted in folk culture and ritual rather than academic canons. The study also discusses the theoretical approaches 55 ABSTRACT BOOK AHI EVRAN INTERNATIONAL CONGRESS ON SCIENTIFIC RESEARCH - VI June 04-07, 2026 / Pristina, Kosovo of M. Ş. İpşiroğlu and Sabahattin Eyüboğlu to the subject; it emphasises that the art of the ‘Black Pencil’ cannot be explained by Ancient Greek or Renaissance aesthetics, but must instead be situated within the multi-layered cultures of the East. The coexistence of Shamanist and Islamic elements in the works has been assessed as a synthesis that forms a unique field of expression within Turkish painting. In conclusion, Mehmet Siyah Kalem serves as a fundamental source of inspiration in modern Turkish painting in terms of figurative deformation, narrative style and the diversity of cultural references. A systematic analysis of this interaction not only contributes to art historical literature but also provides an alternative aesthetic and intellectual foundation for contemporary artists. Keywords: Mehmet Siyah Kalem, Figurative Deformation, Shamanistic Iconography, Nomadic Art Tradition, Modern Turkish Painting.