Abdurrahmân Bistâmî’nin Cifr Kitabının Sebeb-i Telif Bölümü ve Gizli İlimlerin Kapısı Hz. Ali

Creative Commons License

Çıtak G., Onder S.

Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, cilt.10, sa.3, ss.1730-1750, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu makalede Abdurrahmân Bistâmî’nin Arapça cifr kitabının Türkçeye tercümesi Terceme i Miftâh ı Cifrü’l Câmi‘’yle ilgili olarak önce cifr ilmi hakkında bilgi, ardından müellif, mütercim, Anadolu’da tercüme geleneği, eser, sebeb i telif bölümü ve Hz. Ali’yle bağlantısı işlenmiştir. Ayrıca İhvân ı Safâ’dan bir sufinin zikir hâlindeyken gördüğü levhanın sırlarını rüyasında Hz. Ali’nin Bistâmî’nin anlatabileceğini söylemesiyle başlayan sebeb i telifin literatürdeki yeri ve rüyada Hz. Ali’yi görmenin İslami geleneklerdeki ilişkisi tartışılmaktadır. Çalışmada nitel araştırma teknikleri kullanılarak standart ilmî transkripsiyon sistemiyle Topkapı Sarayı Kütüphanesindeki nüshadan alıntılar paylaşılmıştır. Çalışmanın amacı Sünni bir müellif olan Bistâmî’nin cifr geleneğine ve Hz. Ali tasavvuruna sağladığı katkıya ve müellifle İhvân ı Safâ topluluğu arasındaki ilişkiye ışık tutmak ve cifr gibi gizli ilimler üzerine çalışan araştırmacılara, disiplinler arası çalışmalara fayda sunmaktır. Rüyada Hz. Ali’nin eserin yazılmasına aracı olmasının sebeb i telifin etkisini artırması, Bistâmî’nin İhvân ı Safâ topluluğuyla olan yakın ilişkisi, Şii gelenekte doğan cifrin Anadolu’daki Hanefi müelliflerce benimsenmesi ve uygulanması unsurlarının tespiti elde edilen önemli bulgulardır.
This article examines Terceme-i Miftâh-ı Cifrü’l-Câmi‘, the Turkish translation of Abdurrahman Bistâmî’s Arabic book on jafr, covering the science of jafr, author, translator, Anatolian translation tradition, work, and the “Reason for Authorship” (sabab-i talif) linked to Caliph Ali. It discusses the literature placement of this sabab-i talif -initiated when Caliph Ali appeared in a dream stating Bistâmî could explain secrets on a tablet seen by an Ihwân al-Safâ Sufi during zikr- and the relation of dreaming of Caliph Ali in Islamic traditions. Using qualitative research techniques, excerpts from the Topkapi Palace Library manuscript are presented via standard scientific transcription. The study aims to illuminate Sunni author Bistâmî’s contributions to the jafr tradition, conception of Caliph Ali, and ties to Ihwân al-Safâ, benefiting interdisciplinary research and scholars of occult sciences like jafr. Key findings reveal Caliph Ali’s dream mediation enhanced the work's impact, Bistâmî’s close Ihwân al-Safa connection, and the adoption of Shiite-origin jafr by Anatolian Hanafi authors.