Tuzla Tersanelerindeki Endüstri 4.0 Uygulama Senaryolarının Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri Kullanılarak Değerlendirilmesi

Öztürk O., Turan E.

Multidisciplinary Digital Publishing Institute Applied Sciences, cilt.16, sa.19, ss.1-24, 2026 (Scopus)

Özet

Tersane dijital dönüşümü genellikle nihai bir teknoloji programı olarak ele alınsa da, yöneticilerin öncelikle uygulamanın nereden başlaması gerektiğini belirlemeleri gerekir. Bu çalışma, Tuzla'daki yeni gemi inşa tersaneleri için aşamalı bir karar destek çerçevesi geliştirmektedir. On dört uzman, kimlikleri gizlenmiş 15 aday tersaneyi değerlendirmiş; seçilen 5 tersane, tüm katılımcılar tarafından incelenen bileşik bir prototip oluşturmuştur. Beş dijitalleşme senaryosu (S1–S5), birbirini tamamlayan üç yapı kullanılarak değerlendirilmiştir: özelleştirilmiş, etkileşim temelli bir karar matrisi (25 operasyonel faktör, panel mutabakatı); Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP; bireysel ikili karşılaştırmalardan elde edilen ağırlıklarla belirlenen beş ana kriter ve bunları detaylandıran 17 alt kriter); ve entropi ağırlıklı MULTIMOORA (oran sistemi, referans noktası yaklaşımı ve tam çarpımsal form aracılığıyla değerlendirilen aynı 17 alt kriter). Uygulama yükü, tanımlanmış referans noktalarına sahip yedi sıralı ölçek boyutu üzerinden ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Her üç yöntem de S5 > S3 > S4 > S2 > S1 sıralamasını ortaya koymuştur; burada S5, bir başlangıç ​​noktasından ziyade uzun vadeli hedefi temsil etmektedir. Nihai MULTIMOORA sıralaması, 102 deterministik ağırlık sapma testi ve 10.000 Monte Carlo simülasyonunda korunmuştur. Yük duyarlılığı analizi, S4'ün S3'e kıyasla daha düşük bir yük değerine sahip olduğunu, ancak kazanç/yük oranı sıralamasının sıralı ölçek aralıklarının nasıl belirlendiğine bağlı olduğunu göstermiştir. Geliştirilen çerçeve, S3 ve S4'ü karar süreci açısından önem taşıyan geçiş alternatifleri olarak tanımlamaktadır.

Shipyard digital transformation is often framed as an end-state technology program, yet managers must first determine where implementation should begin. This study develops a staged decision-support framework for Tuzla newbuilding shipyards. Fourteen experts screened 15 anonymized candidate yards, and the 5 retained yards formed a composite prototype evaluated by all respondents. Five digitalization scenarios (S1–S5) were assessed using three complementary structures: a customized interaction-based decision matrix (25 operational factors, panel consensus), the analytic hierarchy process (AHP; five main criteria weighted from individual pairwise judgements, with 17 sub-criteria used to decompose them), and entropy-weighted MULTIMOORA (the same 17 sub-criteria evaluated through the ratio system, reference point approach, and full multiplicative form). Implementation burden was assessed separately across seven anchored ordinal dimensions. All three operational methods produced the ordering S5 > S3 > S4 > S2 > S1; S5 represents the long-term target rather than a starting point. The final MULTIMOORA ordering was preserved in 102 deterministic weight-perturbation tests and 10,000 Monte Carlo simulations. Burden sensitivity showed that S4 carries a lighter coded burden than S3, whereas their gain-to-burden ratio ordering depends on how the ordinal bands are spaced. The framework identifies S3 and S4 as the decision-relevant transition alternatives.