Akademik Veri Yönetim Sistemi
7th INTERNATIONAL 5 OCAK CONGRESS ON SOCIAL SCIENCES and HUMANITIES, Adana, Türkiye, 3 - 05 Ocak 2026, ss.25-32, (Tam Metin Bildiri)
Bu çalışma, 19. yüzyıl Osmanlı reformlarının siyasi ve toplumsal etkileri ekseninde, musiki alanında yaşanan yapısal dönüşümlere odaklanmaktadır. Çalışmanın temel tezi; müzik disiplinindeki değişimin yalnızca Mızıka-yı Hümayun eksenli teknik ve formel yeniliklerle sınırlı kalmadığı, buna paralel gelişen ‘birey olma’ farkındalığının sanat üretim pratiklerini doğrudan dönüştürdüğüdür. Bu dönüşüm, yüzyıllara dayanan seçkinci kalıpları aşarak, bireyin kendini ifade etme aracı olarak ‘şarkı’ formunda somutlaşmıştır. 19. yüzyıla kadar klasik faslın temel unsurları olan Kâr, Beste ve Semaî gibi formlar geri planda kalırken; geleneksel fasıl kültürü bu yüzyılda neredeyse tamamen şarkılar üzerinden yeniden tanımlanmış ve bu yapı günümüze kadar ulaşmıştır. Paralel bir seyirle, dini musikinin en yetkin formu kabul edilen Ayînler de benzer bir dönüşüm geçirmiş; aşkın olanın daha dünyevi (profan) bir düzlemde anlamlandırıldığı ‘İlahi’ formuna doğru evrilmiştir. Literatürde bu radikal değişim genellikle ağır, ağdalı dilin etkisini yitirmesi, zayıflamakta olan hamilik/patronaj ilişkileri ya da Batı etkisi ekseninde ele alınmaktadır. Bu yaklaşımlar geçerli sosyo-ekonomik sebeplere dayanmakla birlikte, diğer geleneksel Osmanlı sanatlarının dönüşüm süreçleri ile bütüncül bir okuma yapıldığında farklı bir sosyolojik gerçeklik belirmektedir. Osmanlı başkentindeki değişimin, ‘cemaat’ (tebaa) kimliğinden halka, ‘kul’ statüsünden ‘birey’ bilincine doğru güçlü bir yönelim gösterdiği görülmektedir. Dolayısıyla musiki özelinde şarkıların yükselişi, modernleşen bireyin kendini ifade etme ihtiyacının doğrudan bir sonucudur. İmparatorluğun ‘en uzun yüzyılında’, kolektif cemaat güvenliğinden kopup bireyselliğe geçişin yarattığı kaygı, hüzün ve aşk; şarkılar aracılığıyla dolaysız ve doğrudan muhatabına yönelen bir üretim biçimine dönüşmüştür. Charles Taylor’un ‘tamponlanmış benlik’ kavramsallaştırması bağlamında incelendiğinde; biz’den ben’e geçiş süreci, dönemin bestekârlarının eserlerinde açıkça izlenebilmektedir. Bu durum, modernleşmeyi yalnızca kurumsal bir süreç olarak gören yaklaşımlara alternatif bir okuma sunmakta; bireyselleşmeye uzanan süreci sekülerleşme teorileri bağlamında yeniden anlamlandırmaktadır.
This study focuses on the structural transformations within the field of music, examined through the lens of the political and social impacts of 19th-century Ottoman reforms. The primary thesis of this study is that the transformation within the musical discipline was not limited to technical and formal innovations centered around the Mızıka-yı Hümayun; rather, the concurrent rise of an awareness of ‘becoming an individual’ directly transformed artistic production practices. Transcending centuries-old elitist conventions, this transformation materialized in the ‘song’ (şarkı) form as a vehicle for individual self-expression. While forms such as Kâr, Beste, and Semaî -the fundamental elements of the classical fasıl until the 19th century- receded into the background, the traditional fasıl culture was redefined almost entirely through songs during this century, a structure that has survived to the present day. In a parallel trajectory, the Ayins - considered the most sophisticated form of religious music- underwent a similar transformation, evolving towards the ‘Hymn’ (İlahi) form, where the transcendent is interpreted on a more worldly (profane) plane. In the existing literature, this radical shift is generally analyzed within the context of the waning influence of heavy, ornate language, weakening patronage relationships, or Western influence. While these approaches are grounded in valid socio-economic reasons, a holistic reading in conjunction with the transformation processes of other traditional Ottoman arts reveals a different sociological reality. It is observed that the change in the Ottoman capital demonstrated a strong orientation shifting from a ‘community’ (cemaat/subject) identity to a public one, and from the status of a ‘servant’ (kul) to a consciousness of the ‘individual’. Therefore, in the specific context of music, the rise of songs is a direct consequence of the modernizing individual’s need for self-expression. During the empire’s ‘longest century’, the anxiety, melancholy, and love generated by the detachment from collective community security and the transition to individuality evolved into a mode of production that addressed its subject directly and immediately through songs. When examined within the context of Charles Taylor’s conceptualization of the ‘buffered self’, the process of transition from ‘us’ to ‘me’ can be clearly traced in the works of the composers of the period. This phenomenon offers an alternative reading to approaches that view modernization solely as an institutional process, reinterpreting the trajectory toward individualization within the context of secularization theories.