Teaching Children’s Literature Criticism Through Literary Theory to Pre-Service Turkish Language Teachers

Creative Commons License

Turhan O., Turan T., Dilekçı S., Ağdaş Z., Karabaş S.

Hacettepe University Journal of Education, cilt.41, sa.4, ss.976-993, 2026 (Scopus, TRDizin)

Özet

Bu araştırmada Türkçe öğretmeni adaylarına çocuk edebiyatı eleştirisinin edebiyat kuramları temelinde öğretilmesi amaçlanmıştır. Gömülü karma desen niteliğindeki araştırmanın nicel boyutunda ön test–son test tek gruplu deneysel desen, nitel boyutunda ise durum çalışması işe koşulmuştur. Çalışma grubunu İstanbul’daki bir devlet üniversitesinde öğrenim gören ve çocuk edebiyatı dersini tamamlamış kırk iki Türkçe öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Haftada iki ders saati olmak üzere altı hafta süren uygulama sürecinde adaylara edebiyat eleştirisine giriş, formal, marksist, psikolojik, feminist ve biyografik eleştiri kuramları teorik okumalar ve sınıf içi uygulamalarla öğretilmiştir. Araştırmanın verileri bütüncül rubrik ve yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistik, çıkarımsal istatistik ve içerik analizi teknikleri kullanılmıştır. Nicel bulgulara göre deneysel müdahale öncesinde öğretmen adayları, seçilen çocuk edebiyatı metnine marksist, psikolojik, feminist ve biyografik eleştiri kuramlarını uygulamamış (uygulama çabası göstermemiş); formal eleştiriyi ise çaba göstermelerine rağmen uygulayamamıştır. Müdahale sonrasında marksist, psikolojik, feminist ve biyografik eleştiri uygulamalarında istatistiksel olarak anlamlı bir artış saptanmıştır. Ancak adayların ilgili kuramları uygulama becerisinde henüz tam olarak yetkinleşemediği belirlenmiştir. Formal eleştiri uygulamasında ise anlamlı bir değişim görülmemiştir. Nitel bulgulara göre müdahale öncesinde öğretmen adayları, eleştiriyi çocuk edebiyatı metnini edebî açıdan çözümlemekten ziyade, metnin çocuğa uygunluğunu ve çocuğa sağlayabileceği yararı değerlendiren pedagojik bir faaliyet olarak tanımlamıştır. Müdahale sonrasında ise bu bakış açısında önemli ölçüde bir değişim meydana gelmiştir. Öğretmen adayları eleştiriyi, çocuk edebiyatının çok katmanlı yapısını kuramlar doğrultusunda çözümleyen ve derin anlamı ortaya çıkaran bir süreç olarak yeniden tanımlamış ve çocuk edebiyatı hakkında eleştirel farkındalık kazanmıştır. Ayrıca çocuk edebiyatı eleştirisini önemli bir mesleki kazanım olarak değerlendirmiştir.


This study aims to teach children’s literature criticism to pre-service Turkish language teachers based on literary theories. In the quantitative strand of the embedded mixed-methods design, a one-group pretest–posttest experimental design was employed, while a case study was used in the qualitative strand. The participants consisted of forty-two pre-service Turkish language teachers at a state university in Istanbul who had completed a course on children’s literature. Over a six-week intervention period (two class hours per week), participants were taught an introduction to literary criticism, along with formalist, Marxist, psychological, feminist, and biographical criticism theories through theoretical readings and in-class applications. Data were collected using a holistic rubric and a semi-structured interview form. Data analysis involved descriptive statistics, inferential statistics, and content analysis. According to the quantitative findings, prior to the intervention, the pre-service teachers did not apply (made no attempt to apply) Marxist, psychological, feminist, or biographical criticism to the selected children’s literature text, and although they attempted to do so, they were unable to apply formalist criticism. Post-intervention, statistically significant increases were observed in the application of Marxist, psychological, feminist, and biographical criticism. However, the participants had not yet attained full proficiency in applying these theories. No significant change was observed in the application of formalist criticism. According to the qualitative findings, before the intervention, the pre-service teachers defined criticism as a pedagogical activity evaluating the text’s suitability for children and its potential benefits, rather than analyzing it from a literary perspective. Following the intervention, this perspective shifted considerably. The pre-service teachers redefined criticism as a process of analyzing the multilayered structure of children’s literature in line with literary theories to reveal deeper meaning, and they gained critical awareness of children’s literature. Furthermore, they regarded children’s literature criticism as an important professional asset..